maandag 20 augustus 2018

Kapelletjes in de Kempen: deel 3

Kapellen staan midden in de dorpen, langs een uitvalsweg net buiten het dorp of zo maar ergens in de bossen of langs een oude straat. Meestal zijn ze aan Maria gewijd. Om de kapelletjes te fotograferen stapte ik met mijn Nikon Coolpix compactcamera of telefoon op zak op de fiets en zocht de plekken op, om zo de foto's te maken en informatie op te doen. De volgorde van de locaties is willekeurig en heeft meer met het efficiënt indelen van de fietstocht te maken.

Na 'Kapelletjes in de Kempen: deel 1', (Gemeente Reusel-de Mierde en Gemeente Bladel), en 'Kapelletjes in de Kempen: deel 2' (Gemeente Eersel en Gemeente Bergeijk), 'Kapelletjes in de Kempen: deel 3' (Gemeente Goirle, gemeente Hilvarenbeek, Gemeente Oirschot), 'Kapelletjes in de Kempen: deel 4' (Gemeente Best en Oisterwijk / Moergestel) en Kapelletjes in de Kempen: deel 5 (Heilige Willibrorduskerk, Waalre).

De kapelletjes staan in een deel van de Brabantse Kempen. De Kempen (ook Kempenland of Toxandrië (oude benaming)) is een diluviale zandstreek in het noordoosten van België en het zuidoosten van de Nederlandse provincie Noord-Brabant, ten zuiden van de lijn Eindhoven-Tilburg. De naam van de streek is een vervorming van het woord Campinia of Campina, wat Latijn is voor open vlakte. In de laat-Romeinse tijd werd de streek aangeduid met de naam Toxandrië. De Toxandriërs kennen we in de geschriften van Julius Caesar ook als Eburonen.
Sint-Antonius Abtkapel De Bollen 12, Oirschot-Straten



Gemeente Goirle

Mariakapel, hoek Venneweg - Oude Baan, Goirle

Mariakapel, hoek Venneweg - Oude Baan, Goirle

Na de oorlog hadden parochianen van Maria Boodschap het initiatief genomen om onder de bezielende leiding van pastoor Pessers een kapel te bouwen aan de Oude Baan. Natuurlijk werd de kapel onder het patronaat van Maria gesteld. Toen een veldkapel te midden van bloeiende gewassen en bossen, nu een kapel naast het Mill-Hillcollege aan de rand van de bebouwing.

De Mariakapel op de hoek van de Venneweg en de Oude Baan is nog steeds een plaats voor gebed, gedenken en meditatie of gewoon voor een stiltemoment en een kaarsje te ontsteken. Ook wordt, na het sluiten van de parochiekerk, de gedachtenis aan de parochie Maria Boodschap in stand gehouden met Maria als patrones.

Nog altijd kent de kapel trouwe bezoekers en die groep breidt zich weer langzaam uit. Menigmaal worden bloemen na een uitvaart naar de Mariakapel gebracht en zo krijgen steeds meer mensen een band met de kapel aan de Oude Baan waarlangs vanaf de Middeleeuwen ‘het volk op de baan’ Gôol aandeden die op doortocht waren naar Vlaams Brabant. De kapel is opgenomen in een Brabantse kapellenfietstocht en zo passeert tegenwoordig menig fietser op doortocht de kapel.

Een kapel moet onderhouden, open gesteld en ‘beschut’ worden. Dat doet al 3 decennia lang het gilde Sint Joris met veel toewijding en besef voor dit erfgoed. Wil jij het Gilde graag ondersteunen met deze zorg meld je dan aan via onderstaand contact formulier.



Gemeente Hilvarenbeek

O.L. Vrouw van De Voort, Tilburgseweg, Hilvarenbeek

O.L. Vrouw van De Voort, Tilburgseweg, Hilvarenbeek

In 1500 werd in het gehucht De Voort een 'steenen stocxken' met daarin een Mariabeeld geplaatst. Afgaande op een getuigenis die is opgenomen in het boek Brabantia Mariana van de norbertijn Wichmans kwamen in de eerste decennia van de 17e eeuw koortslijders naar deze plek en vonden velen naar eigen zeggen baat bij een bezoek aan het Mariabeeld. Na 1648, het precieze jaar is niet bekend, stopte de verering op deze plek, maar in de Hilvarenbeekse parochiekerk bleef een (parochiële) verering van O.L. Vrouw van De Voort bestaan. In 1938 werd, min of meer op de oude locatie, weer een kapel gebouwd die gewijd was aan O.L. Vrouw van De Voort.



Mariakapel ter herdenking oorlogslachtoffers, Hilvarenbeekseweg, Diessen

Mariakapel ter herdenking van de oorlogsslachtoffers uit Hilvarenbeek en Diessen

Deze Mariakapel herdenkt de oorlogsslachtoffers van Hilvarenbeek en Diessen. In de kapel hangt een plaquette met de namen van de slachtoffers. De kapel is op de grens tussen Hilvarenbeek en Diessen geplaatst.

Theo Vogels woonde op Groenendael en was daar een van de 8 kinderen van Pierre Vogels. Theo zat in het verzet. Hij werd met 8 andere leden van de Pilotenlijn Smit-van der Heijden op 20 november 1943 opgepakt en in maart 1944 ter dood veroordeeld. In brieven uit de gevangenis schreef hij: "we zullen een Maria Kapelleke oprichten bij d spoort van Groenendael als ik weer thuis kom". Theo overleed echter in een Duitse gevangenis in Siegburg op 24 april 1945. Hij stierf alsnog aan vlektyfus nadat de gevangenen waren bevrijd door de Amerikanen en de familie dacht dat hij terug zou komen. In augustus 1945 stierf Emile Gimbrere, wiens vader het landgoed Ananina's Rust bewoonde, tegenover Groenendael. Beide ouders hebben toen samen deze Mariakapel laten bouwen. De kapel is gebouwd met stenen die afkomstig zijn van in de laatste oorlogsweken kapot geschoten boerderijen uit de omgeving.

Onze-Lieve-Vrouw van Brabant kapel, Diessen

Onze-Lieve-Vrouw van Brabant kapel aan de Echternachstraat te Diessen

In augustus 1950 hebben studenten van het Brabantse Studentengilde een Mariakapel gebouwd aan de Echternachstraat te Diessen. De kapel is toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw, ons aller Moeder en Hertoginne.

Het Brabantse Studentengilde Onze-Lieve-Vrouw werd in 1926 opgericht in Oirschot. Het idee was van P.C. de Brouwer, die cultureel emancipator was van Noord-Brabant. De vereniging had als doelstelling katholieke, Brabantse studenten, die door het hele land op kamers gingen, een band te laten houden met hun provincie. Zo konden zij later hun kennis en vaardigheden gebruiken om Noord-Brabant vooruit te helpen. Elke zomer trokken de leden een week naar een dorp in Brabant om kennis te maken met de cultuur van de verschillende dorpen. Ze bouwden een kapelletje en maakten een verslag van het dorp.

Bouw van de kapel
De studenten werden gehuisvest in de stal van de familie Van Helvoirt-Lommers. Ze hadden zo hun twijfels over hun capaciteiten als bouwvakkers. 'Van kapelbouw hebben wij net zo veel verstand als een koe van trompet spelen', schreven ze zelf in een Diessens weekblad. De redactie van de Hilverbode zag het veel zonniger in en schreef: 'Die mannen trekken daar feilloos in het lood en zonder veel poespas maar hard werkend, vier muren op, zo snel dat ge reeds na twee dagen bemerkt: dit wordt een kapel'. De studenten zelf verwonderden zich erover dat het bouwwerk op tijd klaar was.

Het ontwerp van de kapel is van de Eindhovense architect F. Vervest. Het beeld van Maria is gesneden door Frans Siemer, een geestelijke, die ook betrokken was bij het studentengilde.

Inzegening
Op zondag 6 augustus 1950 om 10.00 uur werd er een plechtige H. Mis opgedragen, waarin rector Bekkers, de hoofdadviseur van de N.C.B en K.A.B, de preek verzorgde. In de middag, na een plechtig lof, trok men in processie naar de nieuwe kapel, waar pastoor Martinus van der Linden het Mariabeeld en de kapel plechtig inzegende.



Biest-Houtakker

Onze-Lieve-Vrouw Zoete Moeder Gods, Biestsestraat, Biest-Houtakker


Onze-Lieve-Vrouw Zoete Moeder Gods, Biestsestraat, Biest-Houtakker

Op 19 juli 1643 vonden vier jonge mannen bij de brug in het water van het Spruitenstroompje in het gehucht Biest een Mariabeeldje. Men plaatste het in een kastje, dat vastgenageld werd aan een lindeboom in de buurt. De brug kreeg al spoedig de naam Bevertbrug (bedevaartsbrug), omdat de plaats daarna druk werd bezocht door passanten. Uit 1644 dateert een gedicht dat de vondst van het beeldje en de wonderen die Maria heeft verricht, bezingt. Niet lang na de vondst is het Mariabeeldje overgebracht naar de Petruskerk in Hilvarenbeek.

Het beeldje, circa 21 cm hoog, is vervaardigd van rode pijpaarde. Nadat het helemaal in stukken gebroken was, is het later vakkundig gerestaureerd. Na de bouw van een eigen kerk in Biest-Houtakker in 1913 is het parochianen uit Biest-Houtakker in 1981 na veel moeite gelukt het beeldje, nog steeds in de Petruskerk in Hilvarenbeek, naar hun dorp te halen. Het kreeg een plaatsje in de parochiekerk van Biest-Houtakker.

Het beeldje staat onder bescherming van en is genoemd naar het gilde Onze-Lieve-Vrouwe Broederschap van Biest-Houtakker, dat op 2 februari 1790 is opgericht. Toen het beeldje in Biest-Houtakker terugkwam, hebben het kerkbestuur en het gilde schriftelijk vastgelegd, dat het eigendom wordt van het gilde, als de kerk van Biest-Houtakker zou sluiten. In juni 2013 is de Antoniuskerk aan de eredienst onttrokken. Sindsdien heeft het beeldje een plaatsje op het linker zijaltaar, het Maria-altaar, in de Willibrorduskerk te Diessen. Het gilde blijft eigenaar van het beeldje.

Leden van de Broederschap hebben nabij de Bevertbrug over het Spruitenstroompje een kapelletje opgericht met daarin een kopie van het Mariabeeld. Op 22 oktober 2006 verrichtte toenmalig burgemeester Huisman de opening. Op 23 januari 2015 heeft Sisca van de Pas-Kemps nabij het kapelletje een bank onthuld, die de kinderen vanwege haar honderdste verjaardag hebben geschonken.

Sint Joseph kapel, Klein Westerwijksestraat, Biest-Houtakker

Sint Joseph kapel, Klein Westerwijksestraat, Biest-Houtakker

Deze kapel staat op het hoogste punt van deze omgeving, in vroegere tijden begrensd door de riviertjes De Leye en De Hilver. Van de 17 geplante rode beuken (in het jaar 1870) staan er nu nog 13. Volgens oude overleveringen zouden op deze plaats Sint Willibrordus en Sint Lambertus, de grondleggers van het christendom in onze streken, elkaar hebben ontmoet.

De eerste kapel is mogelijk al rond 700 gebouwd. Deze was toegewijd aan de Heilige Lambertus, zodat deze plek al vele eeuwen gewijde grond is. Hier zou ook het eerste 'Godshuis', een soort middeleeuws gastopvanghuis voor zieke pelgrims, gebouwd zijn. In 1386, tijdens de Brabantse–Gelderse oorlog, trokken troepen van de Gelderse hertogen Brabant binnen. Ze brandden Hilvarenbeek en zijn gehuchten plat, waardoor de godshuizen in verval raakten. In 1549 werd met toestemming van keizer Karel V het godshuis of de kapel opnieuw opgebouwd.

Aan het eind van de 18de eeuw is de kapel afgebroken en in sterk verkleinde vorm herbouwd. In de 19de eeuw is hij opnieuw in verval geraakt. Na restauratie in 1910 werd het een Mariakapel. Tijdens de laatste wereldoorlog lag deze in het schootsveld van de Duitse overheersers in Oirschot en de geallieerden in Goirle. De Tilburgse textielfabrikant Jurgens heeft de kapel na de oorlog hersteld uit dankbaarheid voor de genezing van een ernstig ziek familielid. Een voorwaarde was wel dat de kapel, tot dan toe toegewijd aan Maria, een Sint-Joseph kapel werd.

Na een restauratie in de jaren zestig van de vorige eeuw heeft de kapel in 2014, wederom op initiatief van de familie Jurgens, een flinke opknapbeurt gekregen. Uit de in 2013 aan de eredienst onttrokken kerken van Biest-Houtakker en Esbeek zijn bankjes en een smeedijzeren kandelaar in de kapel geplaatst. Het huidige klokje – ter vervanging van een eerder gestolen klokje – is afkomstig uit de Beekse kerktoren en is een langdurig bruikleen van de gemeente Hilvarenbeek. Op 1 mei 2014 is de kapel opnieuw ingezegend.



Baarschot

Mariakapel (grot), Baarschotsestraat, Baarschot

Mariakapel (grot), Baarschotsestraat, Baarschot

De Mariagrot laat zien dat Baarschot een eigen hart heeft. Uit dankbaarheid voor het feit dat er in de oorlogsjaren geen oorlogsslachtoffers uit Baarschot zijn gevallen, is deze grot na de Tweede Wereldoorlog opgebouwd met zwerfkeien uit Landgoed de Utrecht. Ook ruim vijftig jaar later is het nog steeds een plaats voor herdenking.



Esbeek

Adrianuskapel op de begraafplaats achter de kerk, Dorpsstraat 8, Esbeek

Adrianuskapel op de begraafplaats achter de kerk, Dorpsstraat 8, Esbeek

Achter de Esbeekse Adrianuskerk, die momenteel in de steiger staat voor een grote verbouwing, staat op het kerkhofterrein een kapel. In 1888 werd onder bouwpastoor L. Jurgens aan de Dorpsstraat in Esbeek een kerk gebouwd naar ontwerp van architect Hendriks uit Oss. De kerk werd op 21 juli 1890 geconsacreerd door de bisschop van Den Bosch, mgr. A. Godschalk, en toegewijd aan de H. Adrianus van Hilvarenbeek, één van de martelaren van Gorcum.

Corneliusbeeld
In de kerk stond boven een altaar in een aparte kapel het Corneliusbeeld. In 1937 werd onder pastoor F. Houben, naar het ontwerp van architect J. van Buytenen, een ruime, nieuwe kerk gebouwd. Aan de noordwestzijde kwam een buitenkapel ter ere van de H. Cornelius. Kerk en kapel zijn beide uitgevoerd in de zogenaamde Kropholler- of traditionele baksteenstijl.

De kerk met oude toren van de voorgaande kerk op zondag 23 juni 2013 aan de eredienst onttrokken. Plannen voor een verbouwing tot een Samenwijsaccommodatie zijn in volle gang. Basisschool de Wingerd, kinderopvang Klik en peuterspeelzaal de Debberkes krijgen allemaal een plekje in het gebouw, maar de Gemeenschapslijst vreest voor parkeer- en geluidsoverlast voor de omgeving van de kerk.



Gemeente Oirschot

Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvelkapel, Spreeuwelsedijk 1, Westelbeers

Mariakapel aan de Spreeuwelsedijk, Westelbeers.

Het kapelletje, "Onse Lieve Vrouwe ende Sint Job kapel" in Westelbeers stamt uit 1637. Rijksmonument staat aan de Spreeuwelsedijk, bij de Westelbeerse brug over de Groot Beerze. De Mariakapel is een kapel in Westelbeers in de gemeente Oirschot in de provincie Noord-Brabant. De kapel staat bij de Groote Beerze aan een zandweg die een afsteek vormt vanuit de Kapeldijk naar de Spreeuwelsedijk, richting Casteren. Honderd meter verder, waar de Grote Beerze onder de brug door stroomt wordt het Broekeindsedijk. Vroeger, toen de Groote Beerze nog een beek was, was hier een oude doorwaadbare oversteekplaats in de weg van Diessen naar Hapert.

Wanneer de allereerste kapel gebouwd is, is onbekend, maar er moet reeds in 1621 een kapel zijn geweest. Op 1 maart 1621 legden de 62-jarige Willem Adriaans de Cort (oud-burgemeester van Westelbeers) en de 56-jarige Jacob Peters van Huygevoort (burgemeester en eerder Heiligegeestmeester van Westelbeers) voor de Bossche notaris Peter van Leeuwen namelijk een verklaring af, waarin stond: "... een capelleken of huysken aldaer, daerinne wort gehouden memorie van Onse Lieve Vrouwe ende Sint Job, d'welck teenemael in den gront was bedorven van de rebellen van syne conincklyke maiesteyt ende daernae weder opgericht". Bedoelde verwoesting vond waarschijnlijk in 1580 plaats, tijdens de Tachtigjarige Oorlog.

In 1637 werd er hier een stenen kapel gebouwd, getuige de achterwand van de kapel waarin het bouwjaar is ingemetseld. Waarschijnlijk is dit gebeurd naar aanleiding van de pestepidemie die de Beerzen zwaar trof. Toen is ook de traditie van de Beerse bedevaart naar Scherpenheuvel begonnen. Het kapelletje is, na de Vrede van Münster in 1648, met rust gelaten. Het werd vermeld in 1651 als onse lieve vrouwe huysken en in 1742 werd nog met zorg gewag gemaakt van een zogenoemd heylig huysken, op de wyse als in de landen, daer Rome praedominant is. Het is onduidelijk waarom dit kapelletje niet, als zovele andere, gesloten werd.



Theresiakapel, Van de Mortellaan, Oostelbeers

Theresiakapel, Van de Mortellaan, Oostelbeers

Kleine bakstenen kapel op rechthoekige grondslag onder met grijze pannen gedekt zadeldak met wolfseinden. De kapel, die is opgedragen aan H. Theresia van Lisieux, werd in 1938 door het echtpaar Van de Mortel-de la Court opgericht als uiting van dank aan de schepper voor de genezing van hun ernstig zieke zoon J.H. van de Mortel. De naar de Van de Mortellaan gekeerde zuidelijke ingang van het monument vertoont centraal een halfronde toegang naar de kapel wordt afgesloten door een siersmeedijzeren hek. Aan weerszijden van de entree een kwartcirkelvormige plantenbak. De topgevel is met houten delen bekleed. Inwendig een basaltvloerbekleding en reliëf, beide voorzien van een herdenking inscriptie. De kapel is gesitueerd in de nabijheid van de Groenewoudsedijk en wordt door twee natuurstenen palen naar de weg afgescheiden.

De Theresiakapel is van algemeen cultuurhistorisch belang - vanwege de gaafheid; - als karakteristiek onderdeel van de buitenplaats; - vanwege de zeldzaamheidswaarde; - vanwege de ornamentele waarde.



Oude Sint-Willibrorduskerk, Westelbeersedijk, Middelbeers

Oude Sint-Willibrorduskerk, Westelbeersedijk, Middelbeers

Middelbeers heeft geen kapel, wel een oude en een nieuwe kerk. De Oude Sint-Willibrorduskerk staat aan de Willibrordstraat in Middelbeers, links van de weg als je de weg naar Westelbeers neemt. Stichting het Oude Kerkje werd in 1976 opgericht met het doel het inrichten, onderhouden en instandhouden van het Oude Kerkje te Middelbeers.

Het stichtingsbestuur tracht dit te bereiken door het organiseren van activiteiten zoals exposities van beeldende kunst, concerten, toneelvoorstellingen, kerkelijke diensten, boekenbeurzen en andere gebruiksmogelijkheden. Met de inkomsten hiervan werd het mogelijk gemaakt voor het bestuur, om het kerkje een plaats te geven in de gemeenschap van De Beerzen en ver daarbuiten. Het onderhoud van het Oude Kerkje gebeurt aan de hand van een meerjaren onderhoudsplanning, die jaarlijks wordt aangepast aan de opgetreden prijsontwikkelingen en periodiek wordt beoordeeld op een andere uitvoering van noodzakelijk geachte werkzaamheden.



Antoniuskapel in het Buurtschap Straten-Oirschot

Wie het Oirschotse gehucht, of liever Buurtschap Straten binnenrijdt, neemt een duik in de historie van Brabant. De oude boerderijen, de Antoniuskapel, de dreef, en de dijk. De tijd lijkt hier stil te hebben gestaan. De kapel vormt het hart van het Buurtschap Straten, dat ligt ingeklemd tussen de kernen Oirschot en Best. Het is vooral de kapel die Straten, Straten maakt. Een legende ligt aan de basis van het mini-kerkje. De kapel die er nu staat werd in 1853 gebouwd. Het gebouw vormt in alle opzichten het centrum van Straten.


Antoniuskapel in het Buurtschap Straten-Oirschot

Volgens de overlevering werd het Buurtschap in de zestiende eeuw geteisterd door een pestuitbraak. Er stierven zoveel mensen dat er een tekort was aan paarden om de lijken te vervoeren. De bewoners riepen de hulp in van Sint-Antonius Abt en enkele dagen later liep er ineens een schimmel op het pleintje. Niemand wist van wie het dier was. Een boer spande het onbekende paard voor zijn kar en haalde zo bij elk huis de overleden mensen op. De pest verdween. En zo mysterieus als het paard was gekomen, zo verdween het ook weer. In 1557 werd uit dankbaarheid op de brink een kapel gebouwd. De kapel werd overigens negentig jaar later, in 1649 weer afgebroken.

Evenals vele andere kerkelijke gebouwen, werd in 1649 op last van de Staten Generaal ook de kapel in Straten afgebroken. Dat was tentijden dat de onderdrukking van de Rooms Katholieken begon. Maar hoe vaak ook de bidplaats in Straten werd vernield, even zo vaak verrees er weer een nieuwe kapel. Eerst nog van plaggen en hout en later in 1853 een van steen. In 1966 is de kapel op de Rijksmonumenten-lijst geplaatst. Tegen het eind van de jaren tachtig werd het duidelijk dat de kapel weer aan een grondige onderhoudsbeurt toe was. Begin 1993 staat de kapel er weer in volle glorie bij, van buiten en van binnen grondig gerestaureerd.

De kapel is gelegen in Straten op een driehoekig pleintje omgeven met bomen. De kapel is de vierde of vijfde van de elkaar opvolgende aan Antonius Abt gewijde kapellen, die alle op dezelfde plek hebben gestaan.



Kapel van Onze Lieve Vrouw van de Heilige Eik, Hakkelaren, Spoordonk

Het altaar in de Kapel van Onze Lieve Vrouw van de Heilige Eik


De Kapel van Onze Lieve Vrouw van de Heilige Eik is een bedevaartsoord ten zuiden van Spoordonk (Gem. Oirschot). Het ligt in het dal van de Groote Beerze, ten noorden van landgoed Baest. De legende is omstreeks 1610 opgetekend door Petrus Vladeraccus, een toenmalig katholiek geloofsijveraar. De legende luidt dat een paar herders 'twee eeuwen voordien' (dus begin 15e eeuw) een Mariabeeldje op de oever van de Groote Beerze vonden en dit in een eik plaatsten, waarna ze in aanbidding neervielen. Bewoners van Middelbeers namen het beeld mee en plaatsten het in hun kerk, maar de volgende ochtend was het beeld weer op de oorspronkelijke plaats aanwezig. De inwoners van Oirschot kwamen nu om het beeld te vereren, en er waren bij de eerste bezoekers al diverse mensen die op wonderbaarlijke wijze van hun koortsen genazen. Volgens een andere variant van de legende dreef het beeld stroomopwaarts in de Groote Beerze, en werd het tot tweemaal toe door de Beersenaren ontvreemd.

De vondst van het beeldje werd op 24 juni 1406 gedateerd, wat de feestdag is van Johannes de Doper. Het beeldje zou in de Mariakerk zijn geplaatst, en in 1463 werd daar de Onze-Lieve-Vrouwebroederschap opgericht.

Daarna schonk de kanunnik Johannes Daems van Nuenen geld, nadat hij op wonderbaarlijke wijze genezen was. Daarvan werd in 1606 een groter gebouwtje neergezet. Dit is in 1649 op last van de Staten-Generaal afgebroken, waarbij ook de eik werd omgehakt. Nog altijd kon men door het bidden van drij Pater nosters en drij Ave Maria voor dit beelt een aflaet van veertig daegh bekomen. Er werd regelmatig een noodkapel gebouwd van stro en plaggen. De noodkapel is beschreven en geschetst door Hendrik Verhees en ook dominee Stephanus Hanewinkel memoreerde deze, geheel in zijn stijl, als bijgelovige heiligenverering.

In 1854 werd de huidige kapel gebouwd op de fundamenten van de oude. Deze kenmerkende kapel heeft een trapgeveltje en een 15e-eeuwse arcade met vier zuiltjes, die afkomstig zijn van de Oirschotse Sint-Petruskerk. Daar ondersteunden ze de orgeltribune, tot de toren in 1904 gedeeltelijk instortte. In 1907 is de voorgevel met deze pilaren toegevoegd. In de kapel bevindt zich een barok altaar. Dit heeft een reliëf dat de heilige eik en de vinder van het beeldje voorstelt en een God-de-Vader-figuur. Dit alles is uit 1746 en vervaardigd door Walter Pompe voor de voormalige schuurkerk. Het beeldje in de kapel is een kopie van het echte beeld dat zich als Troosteres der Bedroefden in de Sint-Petrusbasiliek bevindt. Toch trekt de Kapel van de Heilige Eik veel meer bezoekers dan het originele beeld, en wel 250.000 per jaar.

De kapel is tevens gedachteniskapel voor de gevallenen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Daartoe zijn in 1983 enkele glas-in-loodramen aangebracht van Jacques Slegers. Ook de brand van de kerk van Oirschot wordt hier gememoreerd.

Een van de twee kapelletjes in het processiepark

Rondom de kapel ligt een halfnatuurlijk processiepark met een grot, met daarin een beeld van de Moeder van Smarten. De achterkant van de grot bevat een tekst.

Het tweede kapelletjes in het processiepark

Op het terrein van de Kapel van de Heilige Eik, bestaande uit parkachtig bos, bevindt zich nog een bakstenen kapelletje (neogotisch, ca. 1.5 x 3 meter) uit het begin van de 20e eeuw met een beeld van St. Antonius van Padua.

Kempische plaatsen per gemeente en regio gerangschikt
Gemeente Reusel-de Mierde
Hulsel
Lage Mierde
Hooge Mierde
Reusel

Gemeente Bladel
Bladel
Casteren
Dalem
Hapert
Hoogeloon
Netersel

Gemeente Eersel
Eersel
Duizel
Knegsel
Steensel
Vessem
Wintelre

Gemeente Bergeijk
Bergeijk
Luyksgestel
Riethoven
Weebosch
Westerhoven
Gemeente Goirle
Goirle

Gemeente Hilvarenbeek
Baarschot
Biest-Houtakker
Esbeek
Diessen
Haghorst
Hilvarenbeek

Gemeente Oirschot
Oirschot
Oost- West- en Middelbeers
Spoordonk

Gemeente Oisterwijk
Moergestel
Oisterwijk

Gemeente Best
Best

Gemeente Veldhoven
Meerveldhoven
Oerle
Veldhoven
Zeelst
Gemeente Eindhoven
Eindhoven

Gemeente Aalst-Waalre
Aalst
Waalre

Gemeente Valkenswaard
Borkel en Schaft
Dommelen
Valkenswaard

Gemeente Nuenen
Nuenen
Gerwen

Gemeente Geldrop-Mierlo
Geldrop

Gemeente Heeze-Leende
Heeze
Leende

Gemeente Cranendonck
Budel
Gastel
Maarheeze
Soerendonk
Sterksel

VERVOLG: Kapelletjes in de Kempen: deel 4, met de Gemeente Goirle, Gemeente Hilvarenbeek en Gemeente Oirschot.

zondag 19 augustus 2018

Kapelletjes in de Kempen: deel 2

Kapellen staan midden in de dorpen, langs een uitvalsweg net buiten het dorp of zo maar ergens in de bossen of langs een oude straat. Meestal zijn ze aan Maria gewijd. Om de kapelletjes te fotograferen stapte ik met mijn Nikon Coolpix compactcamera of telefoon op zak op de fiets en zocht de plekken op, om zo de foto's te maken en informatie op te doen. De volgorde van de locaties is willekeurig en heeft meer met het efficiënt indelen van de fietstocht te maken.

Na 'Kapelletjes in de Kempen: deel 1', (Gemeente Reusel-de Mierde en Gemeente Bladel), en 'Kapelletjes in de Kempen: deel 2' (Gemeente Eersel en Gemeente Bergeijk), 'Kapelletjes in de Kempen: deel 3' (Gemeente Goirle, gemeente Hilvarenbeek, Gemeente Oirschot), 'Kapelletjes in de Kempen: deel 4' (Gemeente Best en Oisterwijk / Moergestel) en Kapelletjes in de Kempen: deel 5 (Heilige Willibrorduskerk, Waalre).

De kapelletjes staan in een deel van de Brabantse Kempen. De Kempen (ook Kempenland of Toxandrië (oude benaming)) is een diluviale zandstreek in het noordoosten van België en het zuidoosten van de Nederlandse provincie Noord-Brabant, ten zuiden van de lijn Eindhoven-Tilburg. De naam van de streek is een vervorming van het woord Campinia of Campina, wat Latijn is voor open vlakte. In de laat-Romeinse tijd werd de streek aangeduid met de naam Toxandrië. De Toxandriërs kennen we in de geschriften van Julius Caesar ook als Eburonen.



Gemeente Eersel

Onze Lieve Vrouw van de Kempen, Markt, Eersel

Onze Lieve Vrouw van de Kempen, Markt Eersel

We starten op de Markt in Eersel. Daar staat de wel bekende kapel op de scheiding van Markt en Hint in de nabijheid van de oude dorpspomp en de schaduw biedende boterlinde. De in de 15de eeuw gestichte kapel heeft in haar leven vele taken gehad: als vergaderplaats voor de schout en de schepenen, gerechtshof, cachot, opslagplaats voor de brandspuit en als raadhuis. In 1957 werd de kapel door de gemeente aan de parochie terug geschonken en werd de kapel ingewijd onder de titel “Onze Lieve Vrouw van de Kempen”. Tegenwoordig wordt de kapel nog gebruikt voor speciale vieringen, muziekuitvoeringen en trouwplechtigheden.

Kapelletje aan de Dijk/Kapelweg, Eersel

Kapelletje aan de Dijk/Kapelweg

Omstreeks 1825 werd het Brabants Studenten Gilde van Onze Lieve Vrouw opgericht. Dit studentengilde bezocht in de vakantieperiode allerlei plaatsen in de provincie. Hun verblijf had dikwijls de bouw van een kapelletje tot gevolg. Eersel was in 1943 de plaats waar het "Brabants Studentengilde" neerstreek voordat het gilde op kamp ging.

In eerste instantie werd een gipsen Madonna uit de pastorie in de kapel gezet. Later is deze vervangen door een uit klei door K. Bullens vervaardigd beeld dat helaas door baldadigheid is gesneuveld. Later is aan de binnenzijde in de muur een gedenksteen geplaatst met de volgende tekst: "Van de 39 Eerselse jongemannen die overzee hun plicht deden, sneuvelde op 19 juli 1949 Jacobus Josephus Blox 19 aug. 1926 Bidt voor hem".



Theresiakapel, hoek Willibrordusstraat /Kerkstraat, Wintelre

Theresiakapel, gezien vanaf de Kerkstraat, Wintelre

Naast de kerk in Wintelre is in 2008 de Theresiakapel gebouwd. Deze kapel was in de Tweede Wereldoorlog tijdens de bevrijding van Wintelre totaal vernield. Hier staat op een idyllische plek een klein kapelletje op een gemetselde voet. Het oorspronkelijke Mariakapelletje werd gebouwd in 1943. In 1944 raakte de voorgevel ernstig beschadigd door oorlogshandelingen tijdens de bevrijding van Zuid-Nederland.

De Theresiakapel, gezien vanaf het kerkplein

Door veranderende omstandigheden in het kerkelijke leven secularisatie, heeft het bestuur van de parochie H. Willibrordus in 2007 besloten om het kerkgebouw uit te breiden met een parochiezaal. Reden voor deze uitbreiding was de eerdere verkoop van de pastorie aan derden, en het daardoor ontstane ruimtegebrek voor parochiële activiteiten. Op hetzelfde moment is ook besloten om de voormalige Theresiakapel terug te bouwen in de staat van voor 1944, toen de voorgevel van de kerk zwaar beschadigd raakte.



Mariakapelleke, hoek Groenstraat / Akkerstraat, Duizel

Mariakapelleke, hoek Groenstraat / Akkerstraat, Duizel

Het Mariakapelleke in Duizel werd gesticht in 1950. Als dank van de Duizelse bevolking aan de H. Maagd voor het gevrijwaard gebleven zijn van rampen door het oorlogsgeweld van WO II. Het markante –zevenkantige- gebouwtje staat op historische grond. Hoewel velen dat niet zullen beseffen, weinig herinnert nog aan de oorspronkelijke staat van het gebied, dat eeuwen geleden dienst deed als kern van de nederzetting Duizel. De Germanen legden in hun dorp een plein (‘de plaatse’ genaamd) aan, in de vorm van een driehoek. Tot enige tientallen jaren geleden was de vorm hiervan nog redelijk herkenbaar in het gebied. In het midden van het plein maakten de Germaanse dorpsbewoners een vijver, bestemd om het vee te laten drinken. Ook werden er bomen aangeplant. Het plein was gemeenschappelijk bezit. Het was ook bestemd als speelterrein voor de kinderen en als avondlijke verzamelplaats van de mannen om te buurten en verhalen te vertellen. Ook werd de plaatse natuurlijk gebruikt om feestelijke en andere gebeurtenissen enz. te vieren en om recht te spreken.

Daarnaast ontleent het gebied aan de Groenstraat zijn historische achtergrond aan het feit dat het de plek was waar in de Middeleeuwen de burcht stond van ridder Hendrik van Eyck. De stichter rond 1460 van de Mariakapel aan de Markt in Eersel. Al met al voldoende gronden om wat er nog over is van de historische plek aan de Groenstraat in ere te houden. Ook het Maria kapelletje ontkwam niet aan de ontkerkelijking die was ingezet in de jaren zestig van de vorige eeuw. Het raakte in onbruik en begon te vervallen. Reden voor het Duizelse schuttersgilde van ‘St. Jan Baptist’ om er zich over te gaan ontfermen. Dit leidde ertoe dat het door het kerkbestuur op 13 december 1990 via notariële akte werd overgedragen aan het gilde. Na een grondige opknapbeurt door de leden van het gilde, kon het op 1 mei 1991 feestelijk worden heropend en in ere hersteld.



Mariakapel, hoek Jan Smuldersstraat / Lille, Vessem

Mariakapel, hoek Jan Smuldersstraat / Lille, Vessem

Aan weg van Vessem naar Wintelre treft u aan uw rechterhand een vrij nieuwe kapel aan. Deze Mariakapel is gebouwd en ingezegend in 1997. Het is zonder meer een goed geslaagd initiatief en zeer zeker een bezoekje waard. Het is een rechthoekig bakstenen gebouwtje met driekantige apsis en een zadeldak waarop zich een dakruiter met klokje bevindt. Binnenin de kapel vinden we een fraai houten Mariabeeld en een viertal gebrandschilderde ramen die van 2004-2006 geplaatst zijn. Deze werden vervaardigd door Mirthe Sleper en Christien Naber. Ze verbeelden episoden uit het leven van Maria.

Het is altijd proper rond de Mariakapel aan de Jan Smuldersstraat in Vessem. Dat is de verdienste van de bijna 89-jarige Lowieke Luijten. Iedere morgen arriveert hij fier op zijn Belgische knol 'Sjanneke'. Je hoort hem al van verre aankomen, want het paardenhoofdstel is versierd met talloze klingelende belletjes. Hij gaat harken, vegen, blad ruimen en gras plukken. " Maar meestal is het meer buurten dan werken", zegt Lowieke. Veel mensen die een kaarsje aansteken, maken een praatje met hem en verbazen zich erover hoe zo'n klein manneke op zo'n groot paard klimt. Buiten het werk rond de kapel maait hij ook nog het gras met de zeis en mest de stal uit. Rond kerstmis speelt Lowieke de hoofdrol in een Showroomuitzending van de NCRV op televisie. "En dan kent heel Nederland mij", lacht hij breeduit.



Mariakapel, aan de splitsing Eerselseweg-Vessemseweg, Knegsel

Mariakapel (Oorlogsherdenking), aan de splitsing Eerselseweg-Vessemseweg, Knegsel

Boven de ingang is een stenen plaat aangebracht met tekst: Heilige Maria Wij danken voor uwe bescherming in den oorlog en de bevrijding in de jaren O.H. 1940-1944". De Mariakapel werd gebouwd uit dankbaarheid voor de bescherming tijdens de oorlog en voor de bevrijding. Pastoor Johannes van Cuijck stimuleerde de Mariaverering. Op 26 juni 1945 kreeg men van de gemeente de vergunning om de kapel te bouwen Architecty was C.A. de Bever en aannemer Joseph van de Ven uit Knegsel De bouwkosten bedroegen 2000 gulden. De vloertegels werden geschonken door de familie Cartigny. Bij de bouw en aanplanting kreeg men steun van parochianen (o.a. de Jong Boerenstand).

In 1947 werd de kapel ingezegend. Men leende tijdelijk een Mariabeeld uit de Ceciliakerk in Veldhoven. In 1948 gaf pastoor van Leeuwen opdracht om een beeld te vervaardigen. Het werd gemaakt door de N.V. Tiglia te Tegelen. In 1949 arriveerde het beeld in Knegsel en werd gewijd op het feest van Maria's verschijning te Lourdes. Na de wijding werd het in processie naar de kapel gebracht Het klokje boven de ingang deed dienst tijdens de processies in de meimaand en op Maria ten Hemelopneming. Eind juli 1983 werd het beeld uit de kapel gestolen. Via een krantenartikel en een foto kon men het beeld snel weer terugkrijgen. Het bleek verkocht aan een antiquair die zich na het persbericht zich spontaan meldde. Het kapelletje wordt nog steeds door omwonenden verzorgd en regelmatig bezocht door mensen om er te bidden.



Mariakapel, (Gilde Sint Lucia) Knegselseweg, Steensel

Mariakapel, (Gilde Sint Lucia) Knegselseweg, Steensel

Vanuit de kom van Steensel richting Knegsel, komen we aan bij de Mariakapel van Steensel. Deze is in 2002 gebouwd door het Gilde Sint Lucia. Het kruisbeeld boven de ingang is afkomstig uit de erfenis van Pastoor van Hooff en door de familie ter beschikking gesteld. De Mariakapel van het Sint-Luciagilde werd op op 25 mei 2002 ingewijd. De glas-in-loodramen zijn uit 1916 en vervaardigd door Frits Geuer. Ze zijn afkomstig uit de kerk van de Heilige Engelbewaarders te 's-Gravenhage. Het Mariabeeld is gemaakt door broeder Philippus Aartsen. De kapel is gelegen aan het Pelgrimspad dat uiteindelijk naar Santiago de Compostella voert.



Gemeente Bergeijk

Bergeijk

O.L. Vrouwe kapel in het Patersbos, achter cultureel centrum Kattendans, Bergeijk

O.L. Vrouwe kapel in het Patersbos, achter cultureel centrum Kattendans

In het Patersbos, achter cultureel centrum Kattendans staat de O.L. Vrouwe kapel waar je op uit komt als je het pad op loopt tussen De Kattendans en het zorgcentrum Hofhuis. Het Patersbos bevat twee kapelletjes die herinneren aan de aanwezigheid van een klooster dat van 1880 tot 1969 heeft bestaan. Het betreft een neogotisch kapelletje uit 1906, gewijd aan Onze Lieve Vrouw van Smarten, gebouwd door de Ursulinen, die er van 1880-1939 aanwezig waren. Ze raakte in verval maar werd in 1984 weer gerestaureerd.

De andere kapel is gewijd aan Onze Lieve Vrouw van Lourdes en is in 1955 gebouwd door de Assumptionisten die van 1939-1969 in het klooster woonden. Het kapelletje is gebouwd met stenen die waren overgebleven na de bouw van een varkenshok. Na vandalisme en het stelen van het beeld is deze kapel in 1983 gerestaureerd en voorzien van een beeld dat eens het Ursulinenklooster sierde.

Mariakapel Kapelletje, 't Loo, Bergeijk

Mariakapel Kapelletje, aan ’t Hof op de hoek met de Frater Romboutsstraat.



Weebosch

Mariakapel, Weebosch-Hoge Rijt, Weebosch

Onze Lieve Vrouw van de Kempen kapel, Weebosch-Hoge Rijt, Weebosch

Met ingezameld geld werd in 1946 langs de weg naar Luyksgestel het kapelletje "Onze Lieve Vrouw van de Kempen" gebouwd. Daarmee dank De Weebosch dat ze goed door de 2e wereldoorlog waren gekomen. (Kosten: Beeld F. 155,50, materiaal F. 425,-, werkloon F. 126,80.)


Sint-Gerardus Majellakapel, Processiepark, centrum Weebosch

Achter de kerk, in het Processiepark, is een processiekapel opgericht die tijdens de bedevaart dienst doet bij het zegenen van de bedevaarder.

Tot het eind van de 19de eeuw bezat Weebosch geen eigen kerk. In de Middeleeuwen moet er een kapel hebben gestaan, in dit 'Bosch van de Weeën', want weeën zijn de geesten die in de kapel vereerd werden. Maar later moesten de Weeboschenaren naar het verderop gelegen Loo om te kerken. Weebosch was niet veel meer dan een aantal plaggenhutten aan een modderig pad, een onherbergzaam oord aan het einde van de woestenij. In 1900 kregen twee Weeboschenaren van het bisdom toestemming voor de bouw van een kerk. In ruil daarvoor moest het dorp afstand doen van haar jachtrechten en was iedere boer verplicht jaarlijks twee pond boter, een vat koren, een deel van ieder geslacht varken en tuinmest voor de tuin van de pastorie af te staan aan de nieuwe parochie.

De kerk werd aan Gerardus gewijd. De bouwpastoor was namelijk bij Gerardus' heiligverklaring in Rome aanwezig geweest. Op doorreis naar Egypte had hij vervolgens een helse tramtocht meegemaakt, die zeker fataal was afgelopen als hij niet op het moment suprême 'Heilige Gerardus, redt ons' had geroepen. Volgens de overlevering maakte de tram subiet een miraculeuze noodstop en beloofde de pastoor zijn eerstvolgende kerk naar Gerardus te noemen. Dat werd de kerk van Weebosch.

Het verhaal van de wonderlijke tramredding in het exotische Egypte verspreidde zich snel door de omgeving. Aan Gerardus werden bovendien bijzondere krachten toegeschreven: beschermen van moeder en kind, genezen van ziektes, hulp bij examens of het vinden van een echtgenoot. Zo werd Weebosch een bedevaartsoord.

Weebosch ontwikkelde zich snel tot een druk bezochte bedevaartplaats, waar velen hun gebeden verhoord vonden. Het Gerardusfeest in oktober trok anno 1997 nog zo’n 10.000 bezoekers. Een van de hoogtepunten is de ruiterbedevaart met paardenzegening op de tweede octaafzondag.



Luyksgestel

Crijnen Kapel, hoek; Molenstraat-Kapellerweg, Luyksgestel

Op de hoek van de Molenstraat-Kapellerweg, staat ‘De Crijnenkapel’. Verhalen over de oprichting gaan over een kinderloos echtpaar dat belofte gedaan had zo’n kapel te stichten als hun kinderwens in vervulling zou gaan. Naar het schijnt heeft de familie een kind (waarschijnlijk een ter vondeling gelegd kind) gevonden in de Vennecker, een kind dat Lucia van de Vennecker genoemd werd (1771).

Heilig Kruiskapel met begraafplaats, Kapellerweg, Luyksgestel

Heilig Kruiskapel, Kapellerweg, Luyksgestel

De Heilig Kruiskapel of Grote Kapel is een kapel aan de rand van Luyksgestel dat dateert uit 1727. In 1641 werd er al gewag gemaakt van een heilig huysken. Het is een eenvoudig gebouwtje met een steil, met leien bedekt zadeldak en een torentje erop. In de 19e eeuw is de kapel voorzien van een portaaltje. In 1956 zijn er glasramen van René Groenen aangebracht. De kapel is een rijksmonument en werd in 1974 gerestaureerd.

Heilig Kruiskapel, Kapellerweg, Luyksgestel

Een aanzienlijk deel van het interieur is naar de parochiekerk overgebracht, maar er is nog een 18e-eeuws neoclassicistisch altaarstuk dat de heilige Sebastiaan en de heilige Nicolaas voorstelt. Het neobarokke altaar heeft een kroonlijst met aedicula en is uit 1840. Ook vindt men er een 18e-eeuws kruisbeeld en beelden van de heilige Lucia uit ongeveer 1800 en van de heilige Barbara en heilige Antonius Abt uit 1880. Er bestond ook een houten beeldje, Onze Lieve Vrouwe van Luyksgestel, waaraan men wonderbaarlijke genezingen toeschreef, maar dat werd in de jaren 60 van de 20e eeuw werd gestolen. Achter de kapel bevindt zich een modern kruisbeeld in brons, dat in 1997 werd vervaardigd door Toon Slegers.

Tegenwoordig wordt de kapel wel gebruikt voor huwelijksmissen, doopplechtigheden en het wekelijks bidden van het rozenhoedje.



Riethoven

Mariakapel, splitsing Tonterstraat / Dorpsstraat, Riethoven

Mariakapel, splitsing Tonterstraat / Dorpsstraat, Riethoven

Deze Mariakapel aan de Dorpsstraat in Riethoven is gebouwd door Pastoor Verhoeven als dankkapel voor de overlevenden van de Tweede Wereldoorlog.

Mariakapel, Schoolstraat (buiten de dorpskom), Riethoven

Mariakapel, Schoolstraat (buiten de dorpskom), Riethoven

Deze Maria kapel aan de Schoolstraat in Riethoven is gebouwd door Pastoor Verhoeven als dankkapel voor de overlevenden van de Tweede Wereldoorlog. Riethoven heeft vier kapelletjes. Behalve de kapel aan de Dorpsstraat en de Schoolstraat, staat er nog een op Eind en op Walik. De laatste twee zijn identiek aan die van de Schoolstraat.

Mariakapel Walik-Riethoven

Mariakapel Walik Riethoven




Westerhoven, Sint Valentinus Kapel, Loverensedijk

Westerhoven, Sint Valentinus Kapel, Loverensedijk

Een kapel met een waterputje. Is deze waterput een bron; waarom staat het water in het putje naast de kapel dan hoger dan dat van de erlangs stromende Keersop? Géén vraag is het, of het putwater een heilzame werking heeft op huidziektes en vallende ziekte. Tijdens het bouwen van de kapel op grondvesten van weleer, direct na de laatste W.O., zijn 4 eiken balken blootgelegd, waaruit men heeft kunnen concluderen, dat er ook al in de middeleeuwen een kapel stond vlakbij de geneeskrachtige bron. In vroegere tijden ging men naar dit heilzame putje voor ‘de driedaagse-’ of bibberkoorts.

Sedert lange tijd vereren de parochianen van Westerhoven de Heilige Valentinus bij een waterput, gelegen in de buurtschap Loveren, ten oosten van Westerhoven. Deze put zou al uit de 8e eeuw stammen, maar daarover bestaat geen eenduidigheid. De put werd pas voor het eerst schriftelijk vermeld in 1799 door dominee Hazewinkel als heilig putje in zijn Reisbeschrijving door de Meierij. Aan het water in deze put werden geneeskrachtige eigenschappen toegeschreven. Deze heilige werd vooral aangeroepen tegen vallende ziekte, koortsen, wratten en reumatische pijnen. In vroeger tijden heeft er op deze plek bij de put reeds een kapel gestaan. Deze kapel is in de loop der eeuwen echter verwaarloosd en vervallen. De kapel zou in 1825 al zijn gesloopt. In 1947 werd echter op dezelfde plaats een nieuwe kapel gebouwd, als dank vanwege het feit dat Westerhoven vrijwel ongeschonden uit de Tweede Wereldoorlog is gekomen. Resten van de middeleeuwse kapel zijn in het metselwerk van de huidige kapel verwerkt. Vanaf 1957 werd een lichtprocessie georganiseerd waaraan steeds door ongeveer 300 mensen werd deelgenomen.

In 1970 werd het Valentinusbeeld echter gestolen en er werden in het interieur van de kapel vernielingen aangebracht. Pas in 1980 werd de kapel hersteld en in 1981 vond opnieuw de lichtprocessie plaats. Deze wordt sindsdien ieder jaar De feestdag van de Heilige Valentinus valt op 14 februari. Sinds enkele jaren heet Westerhoven op die dag Valentinusdorp. Aandacht voor de zieken en vriendschap onder elkaar staan daarbij centraal. Op 4 mei vindt in de kapel de Dodenherdenking plaats.

Kempische plaatsen per gemeente en regio gerangschikt
Gemeente Reusel-de Mierde
Hulsel
Lage Mierde
Hooge Mierde
Reusel

Gemeente Bladel
Bladel
Casteren
Dalem
Hapert
Hoogeloon
Netersel

Gemeente Eersel
Eersel
Duizel
Knegsel
Steensel
Vessem
Wintelre

Gemeente Bergeijk
Bergeijk
Luyksgestel
Riethoven
Weebosch
Westerhoven
Gemeente Goirle
Goirle

Gemeente Hilvarenbeek
Baarschot
Biest-Houtakker
Esbeek
Diessen
Haghorst
Hilvarenbeek

Gemeente Oirschot
Oirschot
Oost- West- en Middelbeers
Spoordonk

Gemeente Oisterwijk
Moergestel
Oisterwijk

Gemeente Veldhoven
Meerveldhoven
Oerle
Veldhoven
Zeelst

Gemeente Best
Best
Gemeente Eindhoven
Eindhoven

Gemeente Aalst-Waalre
Aalst
Waalre

Gemeente Valkenswaard
Borkel en Schaft
Dommelen
Valkenswaard

Gemeente Nuenen
Nuenen
Gerwen

Gemeente Geldrop-Mierlo
Geldrop

Gemeente Heeze-Leende
Heeze
Leende

Gemeente Cranendonck
Budel
Gastel
Maarheeze
Soerendonk
Sterksel

VERVOLG: Kapelletjes in de Kempen: deel 3, met de Gemeente Goirle, Gemeente Hilvarenbeek en Gemeente Oirschot.

vrijdag 17 augustus 2018

Kapelletjes in de Kempen: deel 1

Kapellen staan midden in de dorpen, langs een uitvalsweg net buiten het dorp of zo maar ergens in de bossen of langs een oude straat. Meestal zijn ze aan Maria gewijd. Om de kapelletjes te fotograferen stapte ik met mijn Nikon Coolpix compactcamera of telefoon op zak op de fiets en zocht de plekken op, om zo de foto's te maken en informatie op te doen. De volgorde van de locaties is willekeurig en heeft meer met het efficiënt indelen van de fietstocht te maken.

Na 'Kapelletjes in de Kempen: deel 1', (Gemeente Reusel-de Mierde en Gemeente Bladel), en 'Kapelletjes in de Kempen: deel 2' (Gemeente Eersel en Gemeente Bergeijk), 'Kapelletjes in de Kempen: deel 3' (Gemeente Goirle, gemeente Hilvarenbeek, Gemeente Oirschot), 'Kapelletjes in de Kempen: deel 4' (Gemeente Best en Oisterwijk / Moergestel) en Kapelletjes in de Kempen: deel 5 (Heilige Willibrorduskerk, Waalre).

De kapelletjes staan in een deel van de Brabantse Kempen. De Kempen (ook Kempenland of Toxandrië (oude benaming)) is een diluviale zandstreek in het noordoosten van België en het zuidoosten van de Nederlandse provincie Noord-Brabant, ten zuiden van de lijn Eindhoven-Tilburg. De naam van de streek is een vervorming van het woord Campinia of Campina, wat Latijn is voor open vlakte. In de laat-Romeinse tijd werd de streek aangeduid met de naam Toxandrië. De Toxandriërs kennen we in de geschriften van Julius Caesar ook als Eburonen.




De Kempen is een streek in het zuidoosten van de provincie Noord-Brabant. De streek ligt ook deels in het aangrenzende België, in de provincies Antwerpen, Limburg en het uiterste noorden van de provincie Vlaams-Brabant. Het Nederlandse deel van de streek de Kempen omvat de gemeenten Bergeijk, Best, Bladel, Cranendonck, Eersel, Eindhoven, Geldrop-Mierlo, Heeze-Leende, Goirle, Hilvarenbeek, Nuenen-Gerwen-en-Nederwetten, Oirschot, Oisterwijk, Reusel-De Mierden, Valkenswaard, Veldhoven, Waalre.

Geschiedenis
De Kempen is het hoger gelegen gebied tussen Maas en Schelde met opgewaaide zandgronden; een gebied waar zand dominant aanwezig is. De eerste landbouwers bouwen er een pover bestaan op, gaandeweg leidend tot een heide-economie; een groot landschappelijke geheel van heide (outfield) met kleine landbouwkernen van boerderijen en akker/graslandcomplexen (infield) en wat grotere dorpen/steden, die vooral marktplaatsen zijn voor de wolproductie van Antwerpen, Mechelen, Lier, Weert, ’s Hertogenbosch enz. Deze in de 14e eeuw ontwikkelde economie is tot halverwege de 19e eeuw een voldragen heide–economiesysteem, wat bepalend is geweest voor het open landschap van zand en heide. Ondanks de achtereenvolgens Habsburgse, Spaanse, Hollandse en Franse overheersingen blijft de Kempen haar eenheid behouden tot bij de Belgische onafhankelijkheid van 1830. Deze gebeurtenis verandert veel. Een grens wordt getrokken, de Kempen wordt verdeeld.

Sinds de jaren dertig van de 20e eeuw onderging de Kempen stilaan een metamorfose; door Kempens ondernemerschap ontstaan hoogwaardige internationale industriële conglomeraten (Philips, Janssen Pharmaceutica, DAF, ASML, VDL, Vanhool, Soudal enz.) met een uitgebreide toeleveringsindustrie vanuit de dorpen en marktsteden; in de grotere omringende steden ontwikkelen de universiteiten zich in samenwerking met het bedrijfsleven tot mondiaal erkende R&D-centra (Eindhoven, Leuven, Antwerpen, Tilburg) en het midden- en kleinbedrijf ontwikkelt zich tot een economische partij van belang met een concentratie van bouwbedrijven, maakindustrie en logistiek. Ook de klassieke plattelandssectoren als land- en tuinbouw, recreatie en toerisme groeien uit tot belangrijke economische pijlers.



Gemeente Reusel-de Mierde

Mariakapel, Huisacker (aan de begraafplaats), Hulsel


Mariakapel bij de begraafplaats aan de Huisacker in Hulsel

De kapel in Hulsel is van 2015. De nieuwe Mariakapel aan de Huisacker in Hulsel werd officieel ingezegend door pastoor Van Roosmalen, de toemalige pastoor van de gezamenlijke parochies uit de gemeente Reusel de Mierde. Dat gebeurde samen met het koor Sint Clemens en het Sacramentsgilde. De kapel werd in enkele maanden tijd gebouwd door vrijwilligers van de parochie. Er kwam ook een verblijfplaats bij voor de vrijwilligers die het kerkhof beheren en een urnenmuur. In de nieuwe kapel staat een beeld van Maria uit de naastgelegen Clemenskerk. Er staat ook een beeld van de patroonheilige Willibrordus die elders in Hulsel al een eigen veldkapel heeft. In de toekomst komt er nog een beeld van de Heilige Clemens.

Veldkapel Sint Willibrord, De Hoef, Hulsel

Veldkapel Sint Willibrord, De Hoef, Hulsel

Dit kapelletje aan de Hoef in Hulsel dateert uit 1939. Het werd opgericht door de bewoners van buurtschap De Hoef als eerbetoon aan Willibrordus die deze gronden rond het jaar 700 geschonken kreeg en van wie in 1939 de 1200ste sterfdag werd gevierd. Pas een jaar na de opening van de kapel werd er een beeld van Willibrordus in geplaatst omdat de burgemeester dat beeld een plek wilde geven in het centrum van Lage Mierde. Vroeger was er jaarlijks op zondag na Pasen een processie naar de Willibrordkapel.



Lage Mierde, Mariakapel, Vloeieind

De Mariakapel uit 1937 aan het Vloeieind in Lage Mierde werd in het voorjaar van 2018 opgeknapt.

De Mariakapel aan het Vloeieind in Lage Mierde werd in het voorjaar van 2018 opgeknapt. Na overleg met omwonenden werd het gebouwtje opgeknapt en het parkje eromheen ingrijpend aangepast. Het initiatief voor de bouw van het kapelletje kwam in 1937 niet vanuit de parochie, maar vanuit de gemeente. De toenmalige burgemeester Herculeijns was in Lourdes onder de indruk geraakt van Maria. Weer terug van zijn reis, nam hij het initiatief tot de bouw van een kapel. Om voldoende ruimte krijgen moest een oude brandkuil gedicht worden, de bouw werd door de jongeren van de jongeboerenstand gedaan. Door de kapel werd het Vloeieind een plek voor een jaarlijkse processie.

Vanaf het allereerste begin was er een speciale plek voor een Mariabeeld. Toen de kapel door de drie pastoors van Hulsel en de Mierden ingewijd werd, kreeg Maria er meteen een prominente plaats. Maar enkele decennia later verdween het Mariabeeld weer en in 1987 vond er de laatste processie plaats. Onder veel Lage Mierdenaren bleef de wens om het beeld terug te laten keren. Bij het opheffen van Lage Mierde als zelfstandige parochie, bleef er 5000 euro gereserveerd om de kapel op te knappen en het beeld terug te plaatsen. Toenmalig pastoor van Rosmalen wist af te dwingen dat daar een tijdslimiet aan gekoppeld werd. Die werd uiteindelijk niet gehaald, waardoor hij een jaar geleden het geld alsnog op kon eisen.

Louis Hendrikx is nu een van de initiatiefnemers van het opknappen van de kapel. "We willen er een mooi plekje van maken, waar het voor passerende fietsers de moeite is om even af te stappen. Daarom hebben we nu een nieuw plan opgesteld, zowel voor de financiering als voor de inrichting van de omgeving. We kregen uiteindelijk een aanjaagsubsidie vanuit de gemeente, daarnaast hebben we via de Dorpsraad nog wat meer bronnen aangeboord. Mede doordat twee ondernemers uit Lage Mierde zich bereid hebben verklaard om gezamenlijk de inrichting te doen, komt het nu van de grond. Als alles meezit kan in de Mariamaand mei de kapel weer in ere hersteld zijn. Met een mooi Mariabeeld uiteraard, maar voortaan wel zonder processie."



Hooge Mierde, Sint Cornelius kapel, Kuilenrode

Hooge Mierde, Sint Cornelius kapel, Kuilenrode

Sint Corneliskapel Aan de Kuilenrode in Hooge Mierde staat de Sint Corneliskapel. Jarenlang kende Hooge Mierde een bloeiende bedevaart rond de verering van Sint Cornelis. Deze heilige was paus van 251 tot 253, toen hij door de christenvervolgingen van keizer Gallus verbannen werd. Cornelis werd gezien als de beschermer tegen ziekten van runderen, maar ook tegen epilepsie en jicht en tegen kinderziekten als stuipen en kinkhoest. 16 september is volgens de kerkelijke kalender de feestdag van Sint Cornelis. De huidige kapel werd in 1998 gebouwd op initiatief van Heemkundegroep De Mierden.
Sint Cornelius kapel, Hooge Mierde



Reusel

Poolse kapel op de splitsing Mierdseweg / Hondsbos

Poolse kapel op de splitsing Mierdseweg / Hondsbos

Het werd tussen 1985 en 1988 eigenhandig gebouwd door de plaatselijke ondernemer Guus Roijakkers, die veel zakelijke contacten met Polen onderhoudt. Hij nam het initiatief tot de bouw om zo de saamhorigheid te benadrukken die er in de jaren tachtig ontstaan was tussen de Reuselse en de Poolse bevolking. Er vertrokken in die tijd veel hulp - en voedseltransporten vanuit Reusel naar Polen. In het bovenste deel van de kapel is een beeltenis aangebracht van de Zwarte Madonna,een personificatie van de heilige maagd Maria die in Polen erg populair geworden is doordat men met het Zwarte Madonna - beeld het hele land doortrok. In het onderste deel van de kapel is de tekst aangebracht van het Zwarte - Madonnalied: O, laat mij Zwarte Madonna in jouw armen schuilen.(zie foto) Het middendeel is voorzien van een gotisch kruis.

Mariakapel, Burgemeester Willekenslaan

Mariakapel aan de Burgemeester Willekenslaan

Dit veldkapelletje aan de Burgemeester Willekenslaan in Reusel is ruim een halve eeuw oud. Toen van de 50 Reuselse soldaten die tussen 1945 en 1950 in Indonesië verbleven, er uiteindelijk niemand gesneuveld bleek te zijn, gingen er stemmen op om de heilige maagd Maria daarvoor te bedanken in de vorm van een kapel. Maar pastoor Van Mierop vond dat overdreven: de parochiekerk bood voldoende mogelijkheden voor Mariaverering. Toon Moeskops, een kind van een jaar of tien, dacht daar anders over. Thuis timmerde hij een kapelletje in elkaar, spijkerde dat aan het einde van de Lange Dijk tegen een boom en plaatste er een gipsen Mariabeeld in. Later werd het beeld door een mooier exemplaar vervangen en werd ook het kapelletje (door timmerman Dries Wigman) verbeterd. Het kreeg een plaats aan de Burgemeester Willekenslaan, vlakbij de ingang van de trimbaan.

Kapel aan de Buizerd (hoek Buizerd / Goordijk)

Mariakapel van de familie Hoeks

Aan de Buizerd (hoek Buizerd / Goordijk) is in 1993 door Reuselnaar Jan Hoeks een Mariakapel gebouwd. De kapel staat op het stukje grond waar zijn moeder - die twaalf kinderen ter wereld had gebracht - vroeger vaak naartoe ging om tot rust te komen en wat te bidden. Als eerbetoon aan haar heeft Jan Hoeks de kapel gebouwd. Vandaar ook het opschrift ‘Ere wie ere toekomt’. In de kapel staat een Mariabeeld in dat afkomstig is uit de Belgische bedevaartsplaats Scherpenheuvel.



Gemeente Bladel

Netersel, Mariakapellen

Netersel heeft twee kapellen. Een aan de Fons van der Heijdenstraat en een aan de Hoeve. De kapel aan de Fons van der Heijdenstraat stamt uit 1947, de kapel aan de Hoeve stamt uit 1998.

Mariakapel ter gedenking van verzetsstrijder Fons van der Heijden, Fons van der Heijdenstraat, Netersel.

Deze kapel in Netersel is opgericht ter herdenking van de in 1944 gefusilleerde verzetsstrijder, Fons van der Heijden

Fons van der Heijden was een verzetsstrijder die leefde van 1896 tot 1944. Op 20 september 1944, in het zicht van de bevrijding, op ongeveer 50 meter afstand van deze kapel, is hij door de nazi's gefusilleerd op de grond van Toon Goossens. Deze heeft een stukje van deze grond geschonken om de bouw van de kapel mogelijk te maken. Fons van der Heijden werd gefusilleerd omdat hij destijds onderdak gaf aan geallieerden.

Het is een klein bakstenen kapelletje, gemaakt 1947 met een nis waarin zich een eenvoudig zandstenen Mariabeeld bevindt met een krans. Op de kapel staat de volgende tekst: 'Maria, ons leven onze zoetheid, onze hoop wees gegroet. In onze gedachten blijven F.Alph.v.d.Heijden Geb 29.1.96 Gefus.20.9.44 Hij stierf strijdend in 't verzet. Stort gij voor hem 'n klein gebed.'

De straat waar de Mariakapel staat heette destijds Zandstraat, werd later naar Fons van der Heijdenstraat genoemd.

De Hoeve, Maria kapel stichting Maria Rosa Mystica

De Maria kapel werd opgericht door Jos Hems, van het gelijknamige vleesbedrijf.

De stichting Maria Rosa Mystica beheert in Netersel een bijzondere kapel. Maria Rosa Mystica ontleent de naam aan de verschijningen van Maria aan pleegzuster Piërina Gilli tussen 1947 en 1976 in Montichiari-Fontanelle in Italië. Met het vertrek van vleesbedrijf Hems valt een belangrijke steunpilaar weg, maar men vertrouwt erop dat de kapel in zijn huidige vorm kan blijven bestaan. De kapel op de hoek van De Hoeve en het Beemke in Netersel met de naam Maria Rosa Mystica is een bijzonder ontmoetingspunt.

De in 1997 overleden Jos Hems van de gelijknamige vleesleverancier uit Netersel, is de grondlegger van de kapel die in maart 1998 werd geopend. ,,Jos was een gelovig mens en begaan met het lot van mensen die het moeilijk hadden. Via een gebedsgroep kwam ik in contact met Jos en ik heb veel waardering voor hem gekregen", zegt de 69-jarige Frans Hendrikx.



Bladel

Heilig Hart-kapel, Sniederslaan 48, Bladel

Heilig Hart-kapel, Sniederslaan 48, Bladel

Toen het kerkbestuur van de Sint-Petrus'-Bandenkerk van twee parochianen een grote gift kreeg, werd besloten beeldhouwer Charles Vos opdracht te geven voor het maken van een Heilig Hartbeeld. Het beeld werd in 1937 geplaatst in een kapel in de tuin naast de pastorie.Het beeld toont een staande Christus met licht gebogen hoofd, gekleed in een lang, gedrapeerd gewaad. Hij maakt met zijn rechterhand een zegenend gebaar en wijst met zijn linkerhand naar het Heilig Hart op zijn borst.

Het beeld staat in een gemetselde, open kapel onder een houten kapconstructie en een met pannen gedekt zadeldak.

Franciscus van Assisië kapel, Ten Vorsel 4, Bladel

Franciscus van Assisië kapel, Ten Vorsel 4, Bladel

Deze kapel is gebouwd in 2006 door vrijwilligers en met behulp van giften ter gelegenheid van het afscheid van de beheerder van Ten Vorsel,de heer A. van der Eijk. Architect van de kapel is de heer W. Kramer uit Amersfoort. Glas-in-loodramen zijn gemaakt door de heer J. Peijnenburg uit Oostelbeers en verbeelden het leven van Franciscus van Assisi.

Mariakapel, hoek Molenweg / Den Houw, Bladel

De Mariakapel op de hoek Molenweg / Den Houw stamt uit 1968.

Van deze kapel kon ik geen informatie vinden. Indien deze alsnog tot mijn beschikking komt wordt dat hier nog ingevoegd.



Mariakapel, Ganzestraat, Hapert

Mariakapel, Ganzestraat, Hapert

Mariakapel aan de Ganzestraat staat dit kapelletje met het mooie smeedijzeren hekwerk. Deze Mariakapel is op 8 december 1954 ingewijd door pastoor J. Zijlmans. In het begin van de vijftiger jaren werden overal processies gehouden. Men zocht in die tijd een plek voor een rustaltaar tijdens de sacramentsprocessie bij of in een kapel. Deze was echter nergens te vinden in Hapert. Daarnaast wilden de mensen van Hapert een monument, waarin ze hun dank tot uitdrukking konden brengen voor de behouden thuiskomst van de vele soldaten uit Indië en waarin tevens gevallenen uit de oorlog konden worden herdacht. De initiatiefnemer was H. van de Hart, die als eerste kapelaan van Hapert was benoemd en die over de nodige technische en artistieke kwaliteiten beschikte. Het werk werd gratis verricht door vaklieden uit het dorp. Het Mariabeeld dat in de kapel geplaatst is, is afkomstig van de afgebroken Mariaschool.



Mariakapel, bosje splitsing Hoef - Hoogcasteren, Hoogeloon

Mariakapel, bosje splitsing Hoef - Hoogcasteren, Hoogeloon

Deze mooie witte kapel staat in een driehoekig stukje bos op de kruising de Hoef en Hoogcasterseweg. Hoogeloon schonk deze kapel aan H. Beex Priester uit deze parochie bij zijn eerste H.Mis De Mariakapel is een rechthoekig gebouwtje met apsis. Het zadeldak, waarop zich een torentje bevindt, is met leien gedekt. Het kapelletje werd in 1939 ontworpen door Jos Bedaux. Het was een geschenk van de parochianen aan de uit Hoogeloon afkomstige pastoor Harrie Beex. De kapel bevat een zandstenen Mariabeeld dat afkomstig is uit de kerk van Casteren. In 1946 schonken oud-militairen twee glas-in-loodramen ter nagedachtenis aan twee gesneuvelde dorpsgenoten. Deze ramen zijn gemaakt door Luc van Hoek.



Mariakapel, Westelbeersedijk, Casteren

Mariakapel aan de Westelbeersedijk te Casteren.

De Mariakapel is ontstaan na een liedje dat gemaakt is door duo Strik uit Casteren die op de vrijwilligers avond van de st.Willibrorduskerk te Casteren liedjes zongen over Casteren. In dit liedje werd bezongen hoe mooi het zou zijn om een eigen kapel te hebben in Casteren Meteen werd er die avond een comité gevormd waaruit een stichting Mariakapel Casteren ontstond. Duo Strik bestond uit Piet Gijbers en Mari Kieneker en traden vooral op tijdens tonproatersavonden met carnaval in Casteren Piet Gijsbers en Mari Kieneker zijn lid van bestuur stichting Mariakapel te Casteren.

Kempische plaatsen per gemeente en regio gerangschikt
Gemeente Reusel-de Mierde
Hulsel
Lage Mierde
Hooge Mierde
Reusel

Gemeente Bladel
Bladel
Casteren
Dalem
Hapert
Hoogeloon
Netersel

Gemeente Eersel
Eersel
Duizel
Knegsel
Steensel
Vessem
Wintelre

Gemeente Bergeijk
Bergeijk
Luyksgestel
Riethoven
Weebosch
Westerhoven
Gemeente Goirle
Goirle

Gemeente Hilvarenbeek
Baarschot
Biest-Houtakker
Esbeek
Diessen
Haghorst
Hilvarenbeek

Gemeente Oirschot
Oirschot
Oost- West- en Middelbeers
Spoordonk

Gemeente Oisterwijk
Moergestel
Oisterwijk

Gemeente Best
Best

Gemeente Veldhoven
Meerveldhoven
Oerle
Veldhoven
Zeelst
Gemeente Eindhoven
Eindhoven

Gemeente Aalst-Waalre
Aalst
Waalre

Gemeente Valkenswaard
Borkel en Schaft
Dommelen
Valkenswaard

Gemeente Nuenen
Nuenen
Gerwen

Gemeente Geldrop-Mierlo
Geldrop

Gemeente Heeze-Leende
Heeze
Leende

Gemeente Cranendonck
Budel
Gastel
Maarheeze
Soerendonk
Sterksel

VERVOLG: Kapelletjes in de Kempen: deel 2, met de Gemeente Eersel en Gemeente Bergeijk.