dinsdag 24 januari 2023

Mijn visuele natuurverhalen

Mijn naam is Jozef van der Heijden. Ik woon in de Brabantse Hulsel.
Ik fotografeer al sinds de 70er jaren. Ik begon met een kleinbeeld fotocamera en een Super 8 filmcamera met geluidsregistratie. Op de boerderij filmde ik Groenlingen en Kneuen die de jongen op hun nest verzorgde. Mijn interesse gaat naar de natuur in het algemeen. Van vogels tot paddenstoelen, mossen, korstmossen en  landschappen. Maar vogels fascineren mij wel het meest. Daarnaast ben lid van diverse natuurbescherming organisaties (zie de logo's hieronder).

Hoewel vogels mijn voorkeur genieten, ontdekte ik op 4 januari 2019 de Opkrullende strookzwam in de bossen van Hapert, officieel de 19e geregistreerde vondst in Nederland sinds 1855 en de eerste sinds 1985. Daarna vond ik nog twee plaatsen waar deze zeer zwam voor kwam. Op 16 oktober 2019 vond ik op Landgoed Wellenseind de eveneens zeer-zeldzame Kroontjesknotszwam. Verspreidingsatlas.nl meldt sinds 1990 slechts 105 vindplaatsen in Nederland.

Volg mij op: Facebook Twitter YouTube en met www.jozefvanderheijden-foto.nl. Onderwerpen: Alles wat de natuur gedurende de jaargetijden bieden.

Sneeuwlandschap kijken vanuit de Flaestoren

Vanmorgen was de fietspad door Landgoed de Utrecht met de fiets redelijk te berijden. Op enkele plaatsen was het verstandig om even af te stappen. Vallen kan mij mij vervelend aflopen met mijn nog niet volledig herstelde heupoperatie. Als de heup bij een val uit de kom geraakt, kan ik daar de rest van mijn leven last van houden. Dat is het risico niet waard.


De Flaestoren met op de achtergrond de Flaes.

Fe treden van de Flaestoren waren zo goed als schoon. op enkele treden lagen nog wat bevroren sneeuwresten, maar daar kon je goed langs af lopen. De zon was nog nergens te zien. De bewolking lag vannacht over de regio, wat als een deken de temperatuur boven nul hielt. In onze regio blijft het vandaag bewolkt maar droog. Vannacht koelt het af tot -3 °C en is de wind zwak, windkracht 2. Morgenochtend begint de dag mistig en is de temperatuur ongeveer -2 °C. De komende dagen zal het ook bewolkt blijven en is de kans op regen hoog in de Brabantse Kempen. De temperatuur stijgt tot 6 °C overdag en 0 °C 's nachts. De wind draait geleidelijk naar het noorden en is zwak, windkracht 2. Vanaf vrijdag wordt het overdag kouder met temperaturen rond 4 °C. De sneeuw zal dus verdwijnen, zeker als het gaat regenen.


Naast de Flaes ligt nog veel sneeuw, op de Flaes ligt nog een dun laagje ijs.

De Flaestoren geeft een mooi uitzicht over de omgeveing. Zeker als het helder is en de natuur in kleur gehuld is. Nu is het voornamelijk grijs, met nog veel witte sneeuwresten. p 11 november 2011 is de uitkijktoren D’n Flaestoren geopend, naar een ontwerp van LuijtenISmeuldersIArchitecten uit Tilburg. Door 8 bomen van het landgoed zelf, elk zo’n 25 meter lang en 3000 kg zwaar, te combineren met slanke stalen kolommen is een open structuur gecreëerd waarin, door een afwisseling van trappen en bordessen, een makkelijk te belopen route naar het uitzichtbalkon op 22 m hoogte leidt. Vandaar en vanaf elke traptrede er naar toe, heb je een prachtig uitzicht over het niet toegankelijke deel van het natuurgebied De Flaes en het Goorven en de bossen er rondom heen. Parkeren bij den Bockenryder - Entree: € 1,00.


Bij het Goor staat de piknick tafel op een bult zand. Aan de overkant ligt de Neterselse Heide.

Het Goor(ven) ligt in het uiterste zuiden van Landgoed de Utrecht. Het grenst aan de noordzijde van de Neterselse Heide, op ongeveer 1 Km ten oosten van de Flaes.

Het Landgoed heeft 1600 ha bos, 600 ha landbouwgrond, 200 ha natuurterrein en100 ha erven/wegen en water en golfbaan. De Golfbaan wordt beheerd door Golfclub "Midden-Brabant".

woensdag 18 januari 2023

Winter op Landgoed de Utrecht

Vanmorgen zag het weer wit van de Rijp Alles wat niet beschutwas, en waar vocht op zat was door de nachtvorst wit geworden. Mooi voor de foto natuurlijk. Op mijn dagelijkse fietstocht door Landgoed de Utrecht zag ik de kans schoon om de Flaestoren te beklimmen en enkele foto's te nemen van het uitzicht over het water van de Flaes en de heide bij het Goor.


De heide bij het Goor, links op de foto zie daar nog een stukje van.

Het Goorven, dat met 5,6 ha het grootste ven in de omgeving is. Tussen de Flaes en Goorven zijn een paar vennen heringericht. Landgoed De Utrecht kent drie grote vennen als de Flaes, de Kleine Flaes en het Goorven. De Flaes heeft een oppervlakte van 4,9 ha, de Kleine Flaes is 1,8 ha groot en het Goorven 5,6 ha. De natuurreservaten het Goor en de Flaes, in het zuidoosten van De Utrecht, vormen een kern van het vogel eldorado op het landgoed. Gelegen tussen uitgestrekte boscomplexen, omringd door de natte Neterselse- en Mispeleindse heide, roepen deze oer-oude vennen herinneringen op aan lang vervlogen tijden, toen alleen een oude turfsteker op de hoogte was van het bestaan van deze sompige moerassen. Momenteel telt het landgoed in totaal meer dan 130 soorten broedvogels met beroemde soorten als de genoemde ijsvogel, nachtzwaluw, zwarte specht, bonte specht, kerkuil, bosuil, wulp. Zelfs een kolonie Aalscholvers broeden in bomen midden in de Flaes, die vanaf het 22 meter hoge balkon van de Flaestoren goed waren te zien gedurende de vroege broedperiode.

Op 11 november 2011 is de uitkijktoren D’n Flaestoren geopend, naar een ontwerp van LuijtenISmeuldersIArchitecten uit Tilburg. Door 8 bomen van het landgoed zelf, elk zo’n 25 meter lang en 3000 kg zwaar, te combineren met slanke stalen kolommen is een open structuur gecreëerd waarin, door een afwisseling van trappen en bordessen, een makkelijk te belopen route naar het uitzichtbalkon op 22 m hoogte leidt. Vandaar en vanaf elke traptrede er naar toe, heb je een prachtig uitzicht over het niet toegankelijke deel van het natuurgebied De Flaes en het Goorven en de bossen er rondom heen.


Altijd leuk om vanaf de Flaestoren over het water te kijken, maar vanmorgen zeker.

Wie zegt Landgoed De Utrecht, denkt gelijk aan de de Flaes en het Goor ven. Landgoed De Utrecht is een ontginningslandgoed dat is ontstaan door het ontginnen van heide grond. Het doel hiervan was het tot stand brengen van akkergronden en productiebossen. Rond 1850 bestond het gebied uit uitgestrekte heidevelden, in feite gedegradeerd bos met name als gevolg van houtkap en overbeweiding. Uit de Topografische en Militaire Kaart van circa 1850 blijkt dat het gedeeltelijk om natte heide ging; in het gebied liggen verschillende vennen en vennetjes. Na de uitvinding van de kunstmest aan het eind van de negentiende eeuw werden schapen overbodig als leverancier van dierlijke mest, en daarmee de heide als graasgrond. Grootschaliger dan voorheen werden de heidevelden ontgonnen. De droge heide werd bebost en de vochtige heide omgezet in cultuurgrond: dit zijnde zogenaamde ‘jonge heideontginningen’. Binnen het gebied lagen de oude, middeleeuwse ontginningen Dun, Tulder en Lange Gracht. Vooral de geschiedenis van Tulder of Teulder gaat ver terug: rond 1400 waren hier al percelen in cultuur gebracht en ontstond er een pleisterplaats met een bierbrouwerij en jeneverstokerij. Bij de ontginning van het landgoed zijn deze buurtschappen met hun akkercomplexen grotendeels bebost.

maandag 16 januari 2023

De waterinfiltratie vlaktes doen z'n werk

De vlaktes die bij de herinrichting van Natte Natuurparel De Utrecht zijn afgeplagd doen hun werk. Het regenwater wordt daar opgevangen om langzaam de in grond te infiltreren. Door het water te bergen en niet snel af te voeren, wordt het grondwaterpeil langzaam hersteld. Bovendien geeft het geen overlast stroomafwaarts. Als er veel water snel wordt afgevoerd, krijgen ze in Den Bosch natte voeten. Daar komt het water van de Kempische beken via de Dommel bij elkaar. En dat kan de Brabantse hoofdstad niet verwerken.


Het water uit de bergingsvlakte loop over de zandweg (Witvensberg, Netersel) naar de sloot waar het weg stroomt.

Gisteren was ik bij de Groote Beerze, waar het water erg hoog staat. Er is de laatste maand zoveel water gevallen dat de velden die zijn afgeplagd blank staan. Daar moet het water de grond in trekken, zodat er in het voorjaar en in de droge perioden daarna voldoende voorraad in de grond zit dat de planten en bomen voldoende water aan kunnen, en dat het waterpijl de afname van grondwater aan kan als de akkers weer beregeld worden.

Nu zien we de resultaten van de herinrichting van natuurgebieden en van beekjes, zoals de Groote- en Kleine Beerze, de Raamsloop en de Reusel. In andere streken zijn en worden ook maatregelen genomen om het water te bergen als het veel regent. Niet snel afvoeren, zoals dar voorheen gebeurden, maar vasthouden. Water dat eenmaal naar de zee is weggelopen kan niet meer gebruikt worden om de natuur in stand te houden. Er is nog meer gedaan bij de herinrichting. Maatregelen die niet zo opvallen. Zo zijn sloten die water uit landbouwgebieden afvoeren omgeleidt naar o.a. de Groote Beerze. Zo wordt voorkomen dat voedselrijk water met meststoffen de natuurgebieden niet meer verreikt. Voorheen liepen er diverse sloten met uitgespoelde meststoffen en stikstof door de natuurgebieden, zoals de Neterselse Heide. Daar trok een deel van het water de grond in en bemesten zo stikstofminnende planten, waaronder het Pijpenstootje. Doordat die sneller groeien overwoekeren ze zeldzame planten die van arme grond houden.


Waterbergingsvlakte aan het Schotelven in Netersel.

De Neterselse Heide, ten noorden van Netersel, grenst naadloos aan Grijze Steen, Landgoed de Utrecht, Landgoed Wellenseind, de Mispeleindse Heide en de Landschotse Heide. Er is droge maar vooral ook natte heide te vinden. Moeraswolfsklauw, beenbreek en klokjesgentiaan komen er voor, evenals witte snavelbies en zonnedauw. Van de vogels kunnen blauwe kiekendief, boomleeuwerik en roodborsttapuit worden genoemd. Deze soorten hebben het de laatste jaren zwaar. Verdroging is de grootste oorzaak. Ook ten zuiden van het gebied ligt een landbouwontginning, Nieuwe Erven, die in de jaren 50 van de 20e eeuw tot stand kwam en, door toegenomen afwatering, van slechte invloed is op het waterbeheer.


Zandpaden op de Neterselse Heide staan blank. Voor de recreanten vinden dat mindere fijn, de natuur vaart er wel bij.

Waterschap De Dommel maakte werk van het project Natte Natuurparel De Utrecht. Dit project bestaat uit het beekherstel van de Raamsloop en de Reusel en het versterken van de natuurwaarden in de Natte Natuurparel De Utrecht. Dit doet het waterschap voor een meer natuurlijk, robuust en klimaatbestendig gebied. Een natte natuurparel is een belangrijk nat natuurgebied met bijzondere natuur die afhankelijk is van voldoende grondwater en een goede waterkwaliteit. Deze natuur kent verschillende kleine ecosystemen, ook wel verschillende habitattypen genoemd. Met een aantal daarvan gaat het niet goed. De meeste gebieden hebben last van verdroging. Het herstel van een goede waterhuishouding door méér en langer water vast te houden, is een belangrijke voorwaarde om de gewenste natuur te behouden of terug te laten keren. Het in stand houden van de gewenste natuur is het belangrijkste doel van het project.


Waterbergingsvlakte langs de toegangsweg naar de Neterselse Heide, vanaf de Ruttestraat, ten noorden van Netersel.