woensdag 28 september 2022

Mijn visuele natuurverhalen

Mijn naam is Jozef van der Heijden. Ik woon in de Brabantse Hulsel.
Ik fotografeer al sinds de 70er jaren. Ik begon met een kleinbeeld fotocamera en een Super 8 filmcamera met geluidsregistratie. Op de boerderij filmde ik Groenlingen en Kneuen die de jongen op hun nest verzorgde. Mijn interesse gaat naar de natuur in het algemeen. Van vogels tot paddenstoelen, mossen, korstmossen en  landschappen. Maar vogels fascineren mij wel het meest. Daarnaast ben lid van diverse natuurbescherming organisaties (zie de logo's hieronder).

Hoewel vogels mijn voorkeur genieten, ontdekte ik op 4 januari 2019 de Opkrullende strookzwam in de bossen van Hapert, officieel de 19e geregistreerde vondst in Nederland sinds 1855 en de eerste sinds 1985. Daarna vond ik nog twee plaatsen waar deze zeer zwam voor kwam. Op 16 oktober 2019 vond ik op Landgoed Wellenseind de eveneens zeer-zeldzame Kroontjesknotszwam. Verspreidingsatlas.nl meldt sinds 1990 slechts 105 vindplaatsen in Nederland.

Volg mij op: Facebook Twitter YouTube en met www.jozefvanderheijden-foto.nl. Onderwerpen: Alles wat de natuur gedurende de jaargetijden bieden.

Kleine Gewoon meniezwammetjes op dode tak

Vanmiddag vond ik kleine Gewoon meniezwammetjes op een dode tak van een beuk. Het zijn kleine zwammetjes die met honderden of zelfs duizenden bij elkaar op dode takken voor kunnen komen. Mooi om te zien dat er grote kleur nuances op de takken voor komen. Van licht roze tot de donkerrode sporenzakjes dragende wratjes.


Aan de bovenkant de licht gekleurde seksuele vorm, aan de onderkant de donkerrode sporenzakjes dragende wratjes.

Het gewoon meniezwammetje (Nectria cinnabarina) is een lid van de klasse der Sordariomycetes dat opvalt als kleine stipjes op dode takken. De zwam komt voor in een zich seksueel voortplantende vorm en in een aseksuele vorm. De laatste staat ook bekend onder de naam Tubercularia vulgaris. Er zijn twee duidelijke stadia bij deze schimmel. Eerst manifesteert het zich in de vorm van lichtroze vlekjes op hout. Er worden talloze ongeslachtelijke sporen gevormd. Deze heten conidia. Het tweede stadium bestaat uit donkerrode wratjes, die de sporenzakjes dragen.

De seksuele vorm van het gewoon meniezwammetje is maximaal 1,5 mm breed. Het is een bolletje, vermiljoenrood van kleur, dat aan de bovenkant voorzien is van een klein wratje waardoor de een voor een rijpende sporen worden weggeschoten. De aseksuele vorm is wat groter, tot 2 mm breed en lichtroze gekleurd.


Links de seksuele vorm, waarbij meniezwammetjes nog licht gekleurd zijn, rechts de donkerrode wratjes, die de sporenzakjes dragen.

Het gewoon meniezwammetje verschijnt, vaak massaal, op de schors van beschadigde boomtakken. Het zwammetje groeit op stervend weefsel waarin nog veel suikers aanwezig zijn. Het is een zeer algemene zwamsoort die het gehele jaar voorkomt, maar de sporenzakjes komen alleen voor in de herfst. De seksuele en aseksuele vormen worden vaak bij elkaar aangetroffen.

dinsdag 27 september 2022

Groepjes met Gestreept nestzwammetje

Vanmiddag was het weer even droog. Daarom fietste ik nog even naar ons voormalige bos de Petersbraak aan De Muilen in Netersel. De "Petersbraak" is een plaatselijk bekent stuk landbouwgrond met ook een bosperceel van precies een hectare. Het bos bestaat uit ongerept gemengd loof en naaldhout, oud en jong. Een mooie plaats om naar paddenstoelen te zoeken. Daar vond ik grote hoeveelheden van het Gestreept nestzwammetje. Dat is een klein zwammetje dat als het gerijpt is het hoedje afwerpt en de "eitjes" zichtbaar worden. Die eitjes bevatten de sporen en worden door regendruppels uit het kommetje geslingerd.


Het Gestreept nestzwammetje is vooral te vinden op de grond op dood hout (spaanders, strooisel, twijgen en stronken) van loofbomen, struiken en op andere plantenresten. Het groeit vaak in dichte groepen. Op de bodem van de beker liggen grijswitte eitjes (peridiolen) van 1 – 2 mm groot waarin zich de sporen bevinden. De eitjes zitten met een draadje vast aan de bodem van de beker. Ze worden door regendruppels weggeslingerd. De soort kan worden verward met het Geel Nestzwammetje of het Bleek Nestzwammetje. Ze verschillen echter duidelijk in uiterlijk.


Op houtsnippers zijn regelmatig nestzwammetjes te vinden. Kleine bekervormige zwammetjes die eruit zien als een klein nestje met daarin iets wat lijkt op kleine eitjes. Als de nestzwammetjes jong zijn, zijn ze bedekt met een vlies en in rijpe staat is het vlies eraf en zijn de 'eitjes' zichtbaar. Deze eitjes, ook wel peridiolen genoemd, zitten vol met sporen. Waterdruppels, die het 'nestje' raken, zorgen ervoor dat de 'eitjes' het nestje uit vliegen. Het Gestreept nestzwammetje legt daarbij een afstand af van gemiddeld 1,25 meter. Aan zo'n eitje is een kleverig knopje bevestigd dat, zodra het een grasspriet of ander voorwerp raakt, daaraan blijft vastzitten. Maar het eitje vliegt door en trekt een koordje, het funiculum, uit het kleverig knopje. Vervolgens wordt het eitje in zijn vlucht gestopt en slingert zich door de middelpuntvliedende kracht om het voorwerp waaraan het kleverig knopje is geplakt. Verschillende wetenschappers hebben zich in de loop van de tijd bezig gehouden met de vraag hoe het afschieten in zijn werk gaat en hoe ver zo'n eitje kan vliegen.

Natgeregende Gekraagde aardsterren

Zondag zag ik in de Hulselse Staat weer enkele Gekraagde aardsterren. Vanmorgen fietsen ik nogmaals door de bossen van de Hulselse Staat, waar ik nog enkele aardsterren zag. Nu vond ik ze nog mooier, nu ze natgeregend waren.


De Gekraagde aardster is herkenbaar aan de komvormig kraag aan de basis van het bolletje.

De Gekraagde aardster is in ons land de algemeenste aardster. Deze forse aardster is goed herkenbaar aan de komvormig kraag aan de basis van het bolletje. Deze kraag, die soms ontbreekt, ontstaat doordat een deel van de buitenwand losscheurt wanneer de slippen van de slippenkrans zich omkrullen. De Gekraagde Aardster komt algemeen en talrijk in het kustgebied voor, en kan daarnaast ook elders op zand- en leembodems gevonden worden. Zowel in jong als oud bos.

De aardster begint uivormig ondergronds, maar bij rijping splijt de buitenwand in diverse slippen waardoor de binnenkant iets omhoog wordt getild. Het vruchtlichaam heeft in geopende toestand een doorsnede van 6-10 cm. De buitenlaag (exoperidium) heeft vier tot acht slippen, die vlezig en vaak gebarsten zijn, geelachtig tot lichtbruin. Er is een extra kraag rond de centrale bol. De binnenlaag (endoperidium) heeft geen steel. Zij is bolvormig met een doorsnede van ongeveer 3 cm en is lichtbruin van kleur.


De sporen van de Gekraagde aardster worden in het bolvormig deel gevormd. Na de rijping kunnen er uit de opening aan de bovenkant sporenwolkjes ontsnappen. Die kunnen er b.v. uit ontsnappen als er een takje op valt of als ze plat worden getrapt. Als een vulkaan komt dan een zwarte wolk met sporen uit de bolopening. Als je er door loopt neem je de sporen meer, die even verder weer op de grond kunnen worden afgezet. Zo vindt de verspreiding plaats. Ook worden de sporen door de wind nee genomen, maar die dalen dan vaak weer snel naar beneden, waardoor de verspreiding minder ver reikt.

Boomschuim komt langs de eik naar beneden

Vanmorgen fietsten ik even tussen de buien door door de Hulselse Staat waar ik op zoek was naar wat bijzondere paddenstoelen. Op een plaats zag ik boomschuim onder aan de voet van een Amerikaanse eik. Boomschuim is een verschijnsel dat je alleen ziet bij stromende regen. Bij kleine beschadigen in de schors perst een boom onder druk saponinen naar buiten, een zeepachtige stof die de boom gebruikt om insecten te weren.


Boomschuim beneden aan de voet van een eikenboom

Boomschuim is een verschijnsel dat je alleen ziet bij stromende regen. Bij kleine beschadigen in de schors perst een boom onder druk saponinen naar buiten, een zeepachtige stof die de boom gebruikt om insecten te weren. Als saponine in aanraking komt met heel veel regen, gaat het schuimen. In Hulselse Staat staan veel eiken. Hoe ruwer de schors, des te meer schuim. Als de boom het vocht naar buiten perst, loopt het naar beneden en vormt schuim. Er zit veel lucht in die bubbels.

Het schijnt dat tijdens de Tweede Wereldoorlog saponine door veel mensen als zeep werd gebruikt, zeep was toen niet of nauwelijks te verkrijgen.


maandag 26 september 2022

Gekraagde aardsterren in de Hulselse Staat

Zondag morgen zag ik weer Gekraagde Aardsterren in de Hulselse Staat. Nadat ik veel tijd heb gestoken in het kaal schilderen van de kozijnen en de deuren die ik van kaal hout weer op aan het schilderen ben, koos ik er voor om door de Hulselse Staat te fietsen waar ik mooie Aardsterren zag staat.


De Gekraagde aardster is herkenbaar aan de komvormig kraag aan de basis van het bolletje.

De Gekraagde aardster is in ons land de algemeenste aardster. Deze forse aardster is goed herkenbaar aan de komvormig kraag aan de basis van het bolletje. Deze kraag, die soms ontbreekt, ontstaat doordat een deel van de buitenwand losscheurt wanneer de slippen van de slippenkrans zich omkrullen. De Gekraagde Aardster komt algemeen en talrijk in het kustgebied voor, en kan daarnaast ook elders op zand- en leembodems gevonden worden. Zowel in jong als oud bos.

Het vruchtlichaam heeft een doorsnede van 6-10 cm (geopend). De buitenlaag (exoperidium) heeft vier tot acht slippen, die vlezig en vaak gebarsten zijn, geelachtig tot lichtbruin. Er is een extra kraag rond de centrale bol. De binnenlaag (endoperidium) heeft geen steel. Zij is bolvormig met een doorsnede van ongeveer 3 cm en is lichtbruin van kleur.


zondag 11 september 2022

Als de mist door de zon is verdreven....

Vanmorgen was het weer een kleine wereld. Bij het ontwaken van de dag moesten we even wachten tot de zon door de mist wist te branden. Maar als de zon de mist eenmaal verdreven had veranderde de dag weer zoals we die de laatste paar maanden kenden.


Als de mist door de zon is verdreven.... (de Flaes, Landgoed de Utrecht).

Het KNMI waarschuwde zondagochtend voor dichte mist in Brabant. Het weerinstituut had onder meer in onze provincie code geel afgegeven. Deze waarschuwing gold tot elf uur zondagochtend. Op sommige plekken was het zicht minder dan honderd meter, zo gaf de ANWB aan. De natuur heeft geen probleem met de mist. Door het mindere zicht zullen dieren zich iets veiliger voelen. Het vocht dat aan planten en andere objecten blijft hangen geeft het insectenleven extra vocht. Ook de planten zelf nemen het vocht op, niet alleen via de wortels maar ook met de bladeren.

Mist ontstaat als er veel waterdamp in de lucht zit en de aarde koud genoeg is. Bijvoorbeeld ls vochtige lucht snel afkoelt of als warme vochtige lucht met koude lucht mengt. Verder ontstaat mist makkelijker als er weinig wind staat. Na de regen van de afgelopen twee dagen is het goed nat geworden. De afkoeling kwam vannacht toe de buien het land hadden verlaten de de wolkendekens weggetrokken waren. Een open hemel geeft afkoeling. Ideale omstandigheden om mist te laten ontstaan. De bodem en waterplassen zijn nog redelijk warm, waardoor het vocht verdampte en als een nevel over het land bleef hangen.


V.l.n. r. boven: de Flaes aan de noordoost zijde, v.l.n. r. onder: het Goorven (noordzijde) en de Flaes aan de oostzijde.

De Flaes op Landgoed De Utrecht ligt op het grondgebied van Lage Mierde, een kerkdorpje van Gemeente Reusel - De Mierde in het zuiden van Noord Brabant. Het natuurvan heeft een oppervlakte van 189.300 m2, of te wel bijna 4,9 ha, en in de verte de Kleine Flaes (1,8 ha). Het Goorven is 5,6 ha groot.