zaterdag 14 mei 2016

IJsvogel neemt spectaculair toe

In 2014 maakte de kleine ijsvogel een reuzensprong voorwaarts. Van naar schatting rond 370 paren in 2013 schoten de aantallen omhoog. De eerste schatting voor 2014 op basis van broedvogeltellingen voor Sovon komt uit op grofweg 700 paren. Dankzij de twee recente zachte winters loop je steeds meer kans om een blauwe flits langs te zien scheren. 2016 zou, net als 2015 heel goed weer een topjaar kunnen worden.

De ijsvogel man, wakend bij het nest

Na de boterzachte winter van 2013/2014 zagen vogeltellers het al aankomen: de ijsvogel zou zich gaan profiteren. Doordat de viswateren van ijsvogels niet dichtvroren, wisten ze gemakkelijk te overleven. Hoewel de naam van de soort anders doet vermoeden, zijn ijsvogels niet winterhard en treedt er flinke sterfte op als het een tijdje vriest. In de jaren 2009-2013, die wat koude winters kenden, nam de ijsvogel sterk af. In 2013 resteerde nog maar een derde van de aantallen uit 2008. Na echt strenge winters, zoals we midden jaren tachtig en negentig beleefden, kunnen de aantallen letterlijk gedecimeerd zijn.

Drie legsels
In het voorjaar van 2014 begonnen ijsvogels vroeg, al eind maart, met broeden. Veel paartjes brachten drie legsels groot. Intensief telwerk van specialist Jelle Harder liet zien dat driekwart van de paren voor een derde keer over ging tot broeden. Harder noteerde in zijn werkgebied in de Gooi- en Vechtstreek een stijging van 11 naar 41 paren. Die zouden bij elkaar ongeveer 600 jonge ijsvogels hebben geproduceerd. Dankzij dit imposante vermogen om veel jongen te produceren, kan de populatie ijsvogels dus ineens opveren. Bedenk daarbij dat voor ieder jong gemiddeld eens per uur een visje of groot waterinsect wordt gevangen.

Hooggespannen verwachtingen
Ook de winters van 2014/2015 en 2015/2016 kende geen lange vorstperioden. Na nog zo’n zachte winter zijn de verwachtingen voor 2017 hooggespannen: gaat de ijsvogel richting het recordjaar van 2008? Toen waren er naar schatting zo’n 1.000 broedparen; voor ons land het hoogst bekende aantal ooit. Broedvogeltellers komen op dit moment weer opvallend veel ijsvogels tegen. Langs steile slootkantjes bijvoorbeeld, of bij afgekalfde oevers van grote rivieren. Daar weten ze geschikte plekken te vinden om de minimaal 50 centimeter lange nestgang te graven.

zondag 8 mei 2016

De IJsvogel is uitgevlogen

De IJsvogel is vanmorgen uitgevlogen, dus start een nieuwe terrein verkenning. Gespot zijn de Middelste bonte specht, een nestholte in een berkenboom met daarin nestmateriaal.

De ijsvogel heeft tijd voor zichzelf, nadat de jongen zijn uitgevlogen.

De ijsvogel, waarvan de jongen gisteren zijn uitgevlogen, komt met regelmaat weer bij het nest. Ik zag toen ik daar aankwam een ijsvogel op de stok zitten, dus ben ik eerst een tijd in de tent gaan zitten om de vogels te observeren. Al die keren dat ze daar aan kwamen gingen ze eerst op de stok zitten, waarna ze regelmatig in het water doken om zich te wassen. Na een uitgebreide poetsbeurt vlogen ze weg van het nest. Het vrouwtje vloog een keer het nest in, het mannetje niet.

Waarschijnlijk zijn ze aan hun tweede ronde begonnen............


Linker foto: een Middelste bonte specht van achteren, verscholen in het bladerdak. Rechts de Bushnell observatie camera.

Om dat nest te bestuderen heb ik de wildcam in een tegenoverstaande boom gehangen. Met een ladder is de camera hoog in de boom gehangen, om zo over de stuik te komen die voor de berkenboom staat. Morgen wordt de camera weer opgehaald en de beelden geanalyseerd. Dan wordt ook de tent bij de ijsvogelnest geruimd.


Update: Nestholte geobserveerd met de Bushnell wildcamera (09-05-2016)

Vanmorgen heb ik de Bushnell wildcamera bij de nestholte in de berkenboom verwijderd. Met deze camera heb in de holte 24 uur geobserveerd, maar de 24 beeldfragmenten leverde geen resultaat op. Gezien de grote van het nestgat en het stro dat er uit hangt, is het waarschijnlijk dat een boommarter gebruik heeft gemaakt van de voormalige woonruimte van een Zwarte specht.

De voormalige nestholte van de Zwarte specht lijkt nu bewoond te worden door een Boommarter

zaterdag 7 mei 2016

Zwartkop vrouwtje

De Zwartkop (familie Grasmussen) is een vrij stevige zangvogel met een geheel grijs kleed, met uitzondering van een zwarte (man) of roodbruine (vrouw) kruin. Het levendige vogeltje houdt zich meestal op in het struikgewas maar laat zich vaak makkelijker zien dan andere Sylvia's. Bovenzijde is vuilgrijs van kleur, de onderzijde is iets lichter grijs van kleur. Mannetjes hebben een kleine zwarte kap, die tot aan het oog reikt. Vrouwtjes en juveniele vogels hebben een roodbruine kap.

Zwartkop vrouwtje (te herkennen aan de roodbruine kap)

De zwartkop is een succesvogel. Door steeds natuurlijker bosbeheer en het ouder worden van bossen is het aantal zwartkoppen sterk toegenomen. Door deze ontwikkelingen is het zangtalent van de zwartkop overal in Nederland te horen. In vergelijking met het naaste familielid - de tuinfluiter - gaat de voorkeur uit naar oudere bomen en struiken. Zwartkoppen danken hun naam aan de zwarte veertjes boven op de kop, als een zwarte alpinopet. De vrouwtjes van de zwartkop heten óók zwartkop, maar hebben een roestbruin petje op. De rest van de vogels is vrijwel egaal muisgrijs van kleur.

vrijdag 6 mei 2016

De Zwarte specht

De Zwarte specht is een geheimzinnige bosvogel. Dat komt vooral door de teruggetrokken levenswijze. Puur toeval? Dat is maar hoe je het bekijkt. Veel op pad gaan kan het toeval een beetje helpen. En dan nog eens goed opletten. Ik was op zoek naar de Boomklever, die ik wel zag, maar te verscholen tussen de takken zat. Ook zag ik de Kuifmees, die eveneens tussen de takjes zat. Maar die komen heus nog wel.

De Zwarte specht (mannetje) op de foto voordat hij mij zag.

Maar de luide roep van de Zwarte specht, welke door het bos kan weergalmen, draagt bij aan zijn geheimzinnigheid. Voor het hele ecosysteem van de Europese bossen is de zwarte specht een zeer belangrijke dienstverlener. Zo hakt deze soort elk jaar een nieuw nest uit in dikke loofbomen. Zo voorziet deze specht in holten waar boommarters, bosuilen en tal van andere soorten dankbaar gebruik van maken.

Zwarte spechten zijn schuw en gaan er vandoor zodra ze een mens waarnemen. Ook proberen ze om ongezien te blijven door aan de achterzijde van de boom te blijven, waarop ze zitten. Loopt men om de boom heen dan draait de vogel mee, op die manier uit het zicht blijvend.

Het zijn dan ook vaak vluchtige waarnemingen die men van een zwarte specht krijgt. Slechts met veel geluk lukt het om langere tijd naar een vogel te kijken, zonder dat tal van bomen het uitzicht belemmeren.